Bağlamından Kopartılmış Bir Kavram: "Ulü'l Emr"

İslam Tarihi boyunca, bazı kişi ve toplumlar tarafından zaman zaman bilerek ya da bilmeyerek yanlış yönlere çekilen bir kavram üzerinde, bir köşe yazısına sığacak kadarıyla durmak istiyorum.

Altı bin küsur âyetiyle Kur’ân, Müslümanların inanç, ibadet, hukuk ve ahlak ilkelerini içeren Kutsal kitabıdır. Diğer Mukaddes kitaplarda olduğu gibi, zaman zaman Kur’ân’daki bazı kavramlara da, hem metinsel hem de tarihsel bağlamından kopartılarak yahut parçacı bir yaklaşım sergilenerek yanlış anlamların yüklendiği gözlemlenmektedir. Söz konusu yanlış anlamlandırmalardan biri de “ulü’lemr” kavramıdır. 

Konuyla ilgili kavramın geçtiği âyet, meâlen şöyledir: “Ey iman edenler! Allah’a itaat edin. Resulüne itaat edin ve sizden olan ulü’l-emre de. Eğer Allah’a ve âhirete iman ediyorsanız, hakkında ihtilâfa düştüğünüz meseleyi Allah’a ve Resulüne arz ediniz. Böyle yapmanız hem daha hayırlı, hem de netice bakımından daha güzeldir.” (Nisa 4/59).

Yukarıdaki âyet, ihtilaflı konularda çözümün; Kur’ân ve Sünnet esaslarına göre yapılmasını beyan etmektedir. Bu konuda “ulü’l-emr” makamında olan kişi ve yetkililer, ister idareci, isterse âlim (o konunun uzmanı) olsun, Kur'an ve Sünnet’ten içtihad edebilecek seviyede olması gerektiğini ifade eder. “Ulü’l-emr”, yönetici kişiler olarak kabul edilse bile, ihtilaflı konunun çözümünü -“eğer Allah'a ve âhirete inanıyorsa”- Kur’ân ve Sünnet’e göre yapacağından, her hâlukârda o alanda yetkin olan uzman görüşüne müracaat etmesi gerekir. Eğer “ulü’l-emr” “halife (devlet yöneticisi)” olarak kabul edilecek olursa; Allah (c.c.) “yeryüzünde bir halife yaratacağım” ifadesinde potansiyel olarak insan kabul edilse de, Allah'ın yeryüzündeki gerçek halifeleri nebiler ve zılliyet planında onların vârisi âlimlerdir. Dört halifeden sonra,