[Cuma Karaman] İslam’da mezhepler

Kökenleri İslam’ın ilk devirlerinde yaşanan fikir ayrılıklarına, ayet ve hadislere getirilen yorum farklılıklarına dayanan mezhepler, çok azı istisna olmak üzere, daha sonra Müslümanlar arasındaki çatışmaların ve muharebelerin önemli bir sebebi haline gelmişlerdir. Mezhep farklılıklarından dolayı geçmişte çok kan dökülmüştür ve hala da dökülmektedir. 

Siyasi ve itikadi mezheplerin İslam’da ortaya çıkma tarihine baktığımızda ilk olarak Hariciliğin neşet ettiğini, daha sonra Şia, Mutezile, Maturîdî ve Eşari mezheplerin ortaya çıktılarını görmekteyiz. Peygamberimiz (a. s.) sonrası dönemde İslam dinine şekil ve renk veren başka mezhep ve fırkalar da bulunmaktadır şüphesiz. Ancak ben bu yazıda, tarih boyunca çeşitli olayların çıkmasına yol açan mezhepler arasındaki gerilim ve çatışmaların bir uzantısı olarak günümüzde yaşanan gerilim ve çatışmalara dikkatleri çekmeye çalışacağım. 

Haricilik, Şiilik ve Mutezile anlayışının İslam’da ifratın öncüleri oldukları her izahtan varestedir. Maturîdî ve Eşari ekolleri ise genelde orta yolun takipçileri olmuşlardır. İslam tarihine baktığımızda siyasi ve itikadi mezheplerin dini olmaktan ziyade gelişen toplumsal ve siyasi olaylardan kaynaklandığı görülmektedir. Yönetime dair tartışmalar bu konuda önemli bir rol oynamıştır. Peygamber’in (a.s.) vefatını müteakiben ortaya çıkan hilafetin (imametin) risaletin devamı olduğuna dair görüş çerçevesinde odaklanan tartışmalar bu ayrışmaların ana kaynağını teşkil etmiştir. Bu tartışmalarda sadece dini değil, aşiretler arası rekabet ve çekişmeler de önemli bir rol oynamıştır. 

Tartışmalara bir kere kapı aralanınca o güne kadar birlikte hareket eden ashap, Peygamber’in yokluğunda farklı konularda kendi farklı reylerini beyan etmeye başlamışlardır. Her ne kadar önde gelen sahabeler bir araya gelerek hilafet konusunu çözmeye çalışmış olsalar