‘Derin Müslümanlık’ Kitabı Üzerine

Hocaefendi’nin yakında bir kitabı çıktı: Derin Müslümanlık. Aslında bu kitap, Hocaefendi’nin yaklaşık kırk yıl önce İzmir Bornova Camii’nde yaptığı ve “Ahlakî Mülahazalar” adı altında verdiği vaazların, ayrıca değişik sohbetlerindeki ahlaka dair yazıların bir araya getirilerek kitaplaştırılmasından oluşuyor.

Bu kitap, eserin üzerinde de belirtildiği gibi “Kur’an ve Sünnet Işığında Ahlak” konularını ele alıyor. Bilindiği üzere  geçmişten bugüne ahlaka dair kaleme alınan eserlerde genellikle ahlak iki ana başlık altında ele alınmıştır. Bunlardan biri “Güzel Ahlak” olarak ifade edilen Ahlak-ı Hasene, diğeri ise “Kötü Ahlak” olarak tercüme edilen Ahlak-ı Seyyiedir.

Kitap, asıl olarak bir giriş ve dört ana bölümden oluşmaktadır. Kitabın ana bölümlerine şöyle kısaca bir göz atılacak olursa; takdim yazısından sonra “Giriş” olarak ayrılan bölümde “Ahlak ve ahlakın kaynağı, güzel ahlakın önemi, güzel ahlak ve Esma-i İlahiye ilişkisi, İlahi ahlakla ahlaklanma ve ahlakta sırat-ı müstakim yani ifrat ve tefritten uzak orta, dengeli yola ulaşma yolları” konularının ele alındığı genişçe bir “Giriş” bölümü olduğu görülmektedir.

Bu giriş konularından sonra okuyucunun “Güzel ahlakı nasıl kazanabilirim?” sorusuna cevap teşkil edebilecek gayet önemli, güzel bir bölüm yer almaktadır. Birinci bölümü oluşturan bu kısmın  genel başlığı “Güzel Ahlakı Kazanmanın Yolları” olarak belirlenmiştir. İkinci bölüm “Güzel Ahlaki Davranışlar” başlığı altında sunulmaktadır. Bu genel başlık altında “güzel ahlak”a dair ana konuların tafsilatlı bir şekilde ele alınarak okuyucuya aktarıldığını görmekteyiz.

Üçüncü bölümde ise Ahlak-ı Seyyie yani kötü ahlaka ait mevzular “Gayri Ahlaki Davranışlar” ana başlığı altında ele alınmaktadır. Bu bölümde, “Eşya zıddıyla bilinir.” kaidesince, güzel ahlakın zıtları olan davranışlardan bahsedilmektedir. Dolayısıyla ikinci ve üçüncü bölümler, bir Müslüman’ın şahsi hayatında bir madalyonun iki yüzü gibi hem olması hem de olmaması gereken da