Aydoğan Vatandaş Bey’in, kardiyoloji uzmanı bir hekim ile Bakara 61. Ayet, Metabolizma ve Modern Beslenme Üzerine Söyleşisini çok önemli bulduğum için sizlere takdim etmek istiyorum. Biliyoruz ki, bir hadis-i şerifte, her bir âyetin 12 tabaka mânayı içinde topladığı ifade ediliyor. Bir tefsir gibi olmasa da Osman Bey’in ortaya koyduğu meseleyi bunlardan birisi sayabiliriz…

Konuk: Prof. Dr. Osman Karakaya (Kardiyoloji)

Sunucu: Aydoğan Vatandaş

Aydoğan Vatandaş:

Politürko’dan herkese merhaba. Bu akşam Prof. Dr. Osman Karakaya ile birlikteyiz. Kıymetli hocam, hoş geldiniz.

Prof. Dr. Osman Karakaya:

Teşekkür ederim hocam, hoş bulduk. Bu programa davet ettiğiniz için ayrıca teşekkür ederim. Bakara Suresi 61. ayetteki “metabolik sır” diyebileceğimiz bir boyutu paylaşma imkânı verdiğiniz için memnun oldum.

Kur’an’da Beslenmeye İşaret Var mı?

Aydoğan Vatandaş:

Hocam siz kardiyoloji profesörüsünüz; kalp-damar hastalıkları uzmanısınız. Ama sağlıklı beslenmeyle de yakından ilgilendiğinizi biliyorum. Geçen görüşmemizde, Kur’an-ı Kerim’de bazı ayetlerden hareketle sağlıklı beslenmenin temeline dair ipuçları çıkarılabileceğini söylemiştiniz. Özellikle Bakara Suresi 61. ayete işaret ettiniz. Bu bağlantıyı nasıl kuruyorsunuz? Kur’an’da sağlıklı beslenmeye dönük işaretler var mı?

Prof. Dr. Osman Karakaya:

Kur’an-ı Kerim’e aşinalığımız uzun zamandır var; hem tilavet boyutuyla hem de meal/tefsir boyutuyla. Farklı okuma gruplarında da bulunuyorum. Bir hekim olarak şunu merak ettim: Kur’an’daki bazı ayetlerde, yaşam tarzına ve beslenmeye bakan hangi incelikler var?

Benim özellikle dikkatimi çeken, Bakara Suresi 61. ayette geçen kıssadır. Hz. Musa ile birlikte Kızıldeniz’den kurtulan topluluk, Sina çölünde uzun süre kalmak zorunda kalır. Kur’an’da “men ve selvâ” olarak geçen; kudret helvası ve bıldırcın eti şeklinde tarif edilen, ilahî bir sofrayla beslenirler. Bu uzun süre devam edince bir süre sonra Hz. Musa’ya şikâyet etmeye başlarlar:

“Ya Musa! Biz artık tek çeşit yemeğe sabredemeyeceğiz. Rabbine dua et de bize yerin bitirdiklerinden; sarımsağından, mercimeğinden, acurundan… çıkarsın.”

Bunun üzerine Hz. Musa’nın cevabı ayette çok çarpıcıdır:

“Daha hayırlı olanı daha aşağı olanla mı değiştirmek istiyorsunuz?”

Burada “tek çeşit” diye şikâyet edilen şey, Kur’an’ın diliyle daha değerli; çok çeşitli olan ise daha aşağı görülüyor. Bu, modern dünyada bize öğretilen “çeşitlilik her zaman daha iyidir” fikriyle de gerilim oluşturuyor.

“Tek Tip” Neyi İfade Ediyor?

Aydoğan Vatandaş:

Hocam burada kritik nokta şu: Ayet, “iyi olanı daha düşük olanla değiştirmek” ifadesini kullanıyor. Buradan, “tek tip beslenme daha mı hayırlıdır?” sonucu mu çıkıyor?

Prof. Dr. Osman Karakaya:

Benim kişisel çıkarımım değil; metnin dili zaten bunu söylüyor. Ayette geçen ifade “vahidin”—tek bir çeşit. Onların istediği şey ise bir “pazar çeşitliliği”: bir manav tezgâhı gibi çok kalemli gıda listesi.

Peki tek çeşidi değerli kılan nedir? Sadece “ilahî sofra” oluşu mu? Yoksa bizim metabolizmamızla ilgili daha derin bir işaret mi var?

Ben yıllarca modern tıbbın pratikleri içinde şunu gördüm: Hipertansiyon, yüksek kolesterol, diyabet gibi kronik hastalıklarda ilaçlar çoğu zaman “tedavi” etmiyor; daha çok “idame” ettiriyor. Yani “hastayım ama idare ediyorum” hali. Üstelik bu, on yıllar süren bir “müşterilik” ilişkisine dönüşüyor.

Bir meslektaşıma sordum:

“Bana tedavi ettiğin bir hipertansiyon hastası söyle.”

“Yok” dedi.

“Kolesterol?”

“Yok.”

“Diyabet?”

“Maalesef.”

Bu beni metabolizmayı yeniden düşünmeye itti: İnsülin direnci, diyabet, obezite… Bu tabloyu sadece ilaçla taşımak mı gerekiyor? Yoksa yaşam tarzında daha köklü bir çözüm var mı?

Sünnet, Açlık Periyodu ve Metabolizmanın “Dinginliği”

Prof. Dr. Osman Karakaya:

Bu arayış beni tıbb-ı nebevî okumalarına ve sünnetteki beslenme alışkanlıklarına da götürdü. Özellikle “günde iki öğün” yaklaşımı dikkatimi çekti.

Metabolizmayı bir zihin gibi düşünün: Siz nasıl sessizlik ve odak olmadan verimli yazamazsınız; metabolizma da sürekli yeme-içme karmaşası içinde “işini düzgün yapamaz.”

İngilizcede “breakfast” kelimesi bile “oruç bozmak” anlamına gelir. Gece açlığı, yani uzun açlık periyodu metabolizma için çok önemlidir. Ama biz gün boyu abur cuburla, sık atıştırmayla bu dinginliği bozuyoruz.

Peki Hocam, Ne Öneriyorsunuz?

Aydoğan Vatandaş:

Sonuç olarak ne tavsiye ediyorsunuz? Serpme kahvaltı mı, sade beslenme mi?

Prof. Dr. Osman Karakaya:

Benim pratikte gördüğüm ve savunduğum yaklaşım şu:

1) Günde iki öğün

Sürekli yeme yerine, daha seyrek ve düzenli bir beslenme ritmi.

2) Her öğünde “tek tip protein”

Her öğünde tek bir protein kaynağı tüketmek ve proteinleri karıştırmamak.

Bu protein; et, tavuk, balık, yumurta, süt ürünleri veya bitkisel protein (baklagil, mantar vb.) olabilir. Ama aynı öğünde birden fazla protein türünü karıştırmamak önemli.

Çünkü proteinler parçalanınca amino asit yükü oluşur. Her öğünde çok sayıda farklı protein, sindirim ve metabolik yükü artırır; vücudun “senfonisini” bozar.

Bakara 61 kıssasında da bir protein (bıldırcın) ve “men” (tatlı bir şey olarak tarif edilen; muhtemelen karbonhidrat yönü olan) dengeli, sade bir modele işaret ediyor gibi okunabilir.

“Zillet ve Meskenet” Metabolik Bir Sonuç mu?

Prof. Dr. Osman Karakaya:

Ayetin devamındaki ifade de dikkat çekici:

“Zillet ve meskenet damgası vuruldu.”

Ben bunu bir hekim olarak şöyle okuyorum:

“Zillet”: Kendi bedenine güç yetirememek; metabolik kontrolü kaybetmek (tansiyonun, şekerin, kolesterolün “alır başını gitmesi”).

“Meskenet”: Kronik hastalıkla acziyet; felç, yatalaklık, geri dönüşü zor komplikasyonlar.

Üstelik ayet “bir hâl” demiyor; “damga” diyor. Yani kalıcılaşma riski. Bir kalp krizi sonrası kalp yetmezliği, felç sonrası kalıcı kayıplar gibi…

Tüketim Kültürü ve “Tatminsizlik” Psikolojisi

Aydoğan Vatandaş:

Buradan modern sisteme de geçebiliriz. Küresel sistem sürekli daha fazlasını istemeyi teşvik ediyor. Bu, ayetin eleştirdiği karaktere benziyor.

Prof. Dr. Osman Karakaya:

Evet. Tüketim toplumu sadece gıdada değil, her alanda “tatminsizlik” üretiyor: eşyada, kıyafette, telefonda, arabada… Kısa bir haz, sonra yeni arayış. Nimet sıradanlaşıyor; kıymet ancak kaybedilince anlaşılıyor.

Oysa bizim değer dünyamız kanaati, azla yetinmeyi, nefsi şımartmamayı öğütler. Bu sadeleşme, sadece bedene değil; zihne de enerji ve konsantrasyon olarak yansır.

News Not Found

ERTUĞRUL İNCEKUL

SAFVET SENİH

ABDULLAH AYMAZ

ARİF ASALIOĞLU

ŞERİF ALİ TEKALAN

Aziz İhsan Aktaş davasında ilk gün bitti: Çete lid...

Fıkra gibi! Telif ücretinden terör örgütü çıkarttı...

Modern çağın öne çıkan hastalığı: Zona!

HSK’den hâkim ve savcılara sosyal medya uyarısı: Y...

Sarayda açılan karadelik durdurulamıyor: Erdoğan'ı...

İstanbul Planlama ajansı açıkladı: Kredi kartının ...