Halife, Zıllullah, Emanet ve Kulluk

İnsan potansiyel olarak halifedir. Çünkü halef olarak yaratılmıştır. Allah'ın halifesi veya cinlerden sonra yer yüzünün hakimidir. 

İnsan Allah'ın halifesidir çünkü İsm- i azam insanda tecelli etmiştir. “Allah, Âdem’i kendi suretinde yarattı.” (Buhari, İstizan 1; Müslim, Bir 115) “Şüphe yok ki, Allah, insanı rahman suretinde yarattı.” (Buharî, İsti'zân, 1; Müslim, Birr, 115, Cennet, 28).  Çünkü insan bütün kainatların özü ve usaresi olduğundan kâinatta tecelli eden esma ve sıfatlar da insanda öz ve usare şeklinde yani ism -i azam mahiyetindedir. Üstadımıza göre insan, inkişaf etse kâinat olur. Kâinat dürülse, bir çekirdek mahiyetine bürünse, insan olarak karşımıza çıkar. 

"Evet, bu kâinat, nihayetsiz bir hüsün ve cemâl-i sermedînin âyinesi ve cilveleri ve kâinattaki bütün cemâl ve kemâl ve güzellikler, o sermedî hüsünden gelir ve ona intisapla güzelleşir, kıymeti yükselir” (On Beşinci Şua)

İnsan, küll-i iradenin yansıması cüz -i iradeye sahiptir. Zillullahı da böyle anlamak gerekir. İnsanda gölge olarak da tecelli eden esma açısından her birey zıllullahtır. Mesela semi, basar, kelam sıfatları Allah’ta asıldır. Fakat hiçbir canlıda olmayacak şekilde bu sıfatların zıllı, gölgesi insanda da vardır. Allah'ta asıl ve hakikisi olan kadiriyet ve kudretin zıllı yani gölgesi Sultanlarda olduğundan “zıllullah” denmiştir. Yani gücün aslı, mutlakı Allah’ta; zıllı, gölgesi ise mümin ve adil idarecilerdedir.