Hocaefendi - Numan Yılmaz Yiğit

        Türkiye ve bazı Türk dünyaları kamuoyunda toplumun saygı duyduğu din adamları için kullandığı bir sıfattır, ’Hoca Efendi’. Halk bazıları için salt ‘Hoca’ , bazıları için de biraz daha hürmet ifade eden ‘Hocam’ kelimelerini kullanır. ’Hoca Efendi ‘tabiri ise bunlardan biraz daha öte bir saygıyı ifade eder.

         ‘Hoca Efendi’ kelimesi iki sıfattan (özellik) oluşan (Hoca ve Efendi) bir kavramdır. Hoca kelimesi, Farsça’da ‘hâce’ olarak bilinen, çoğulu da ‘Hâcegan’ olarak geçen, Türkçemizde de ‘Hoca’ olarak kullanılan bir kelimedir. Kökeninin nereye dayandığına dair farklı kaynaklar gösterilse de, kaynaklar bu konuda net bir bilgiye ulaşmak mümkün olmadığından bahsetmektedir. Tarihi kullanılış seyrine kısa bakılacak olursa şu bilgiler nakledilebilir.

‘Hoca Kelimesi’

Hâce veya hoca kelimesi, resmî kullanış dışında çok değişik şekillerde farklı zümreler arasında da yaygınlık kazanmıştır. Daha 12. yüzyılda “sahip, efendi, tahsil görmüş kişi” anlamlarında kullanılıyor; kadılar, imamlar, şehir reisleri bu lakapla anılıyordu. Ticaretle uğraşanlar ve zanaat ehli olanlar da bunlar arasında yer alıyor, meselâ “hâce-i bâzâr” tabiriyle esnaf ve tüccar kastediliyordu… Osmanlı döneminde yaygın biçimde özellikle sıbyan mektebi muallimleri ve medrese ulemâsı bu unvanla anılmıştır.

    Türkiye’de Cumhuriyet döneminde ağa, bey, efendi unvanları yasaklanırken hocanın kullanılmasına resmiyette son verilmemiştir. Çok köklü bir anlam ve geleneği bulunan kelime halk arasında halen din alanında âlimler, imam-hatip ve vâizler, eğitim alanında ise özellikle orta dereceli okul öğretmenleri ve üniversite öğretim üyeleri için yaygın biçimde kullanılmaktadır. (TDV İslam Ansk. Hoca Md.)

     Bugün ‘Hoca ‘denildiği zaman, öncelikle dini alanda, eğitim, öğretim yoluyla talebe/öğrenci yetiştiren, ders, sohbet, vaaz eden kişiler kastedildiği gibi, farklı alanlarda da (Sanat, spor, Ak