'İnsan ki Nakş-ı Azam'

Üstad Bediüzzaman Hazretleri Âhiretin varlığının pek çok delilini saydıktan sonra insan denilen Cenab-ı Hakk'ın İsm-i Âzam’ının bir tecellisi olan NAKŞ-I ÂZAM’ı da delil olarak ele almış ve onun mâhiyeti hakkında şunları söylemiştir:

“İNSAN, şu kâinat ağacının en son ve en cemiyetli MEYVESİ… Hakikat-ı Muhammediye (S.A.S.) cihetiyle ÇEKİRDEK-İ  ASLÎSİ… Kâinat Kur’an’ının ÂYET-İ  KÜBRÂSI…  İsm-i Âzamı taşıyan ÂYETÜ’L-KÜRSÎSÎ… Kâinat sarayının en MÜKERREM  MİSAFİRİ… O sarayda bulunanlarda  tasarrufa izin verilmiş en FAAL  MEMURU… Kâinat şehrinin, dünya mahallesinin bahçesinde ve tarlasında gelirlere –giderlere, ekileceklere-dikileceklere NEZÂRET  MEMURU… Yüzlerce fenlerle, binlerce sanatlarla donatılmış en gürültülü ve mesuliyetli NÂZIRI… Kainat ülkesinin arz memleketinde Ezel-Ebed Padişahının gayet dikkat altında bir MÜFETTİŞİ, bir nevi HALİFE-İ  ARZI… Cüz’î ve küllî bütün hareketleri kaydedilen bir MUTASARRIFI… Semâ ve arzın ve dağların kaldırmasından çekindikleri EMANET-İ  KÜBRÂYI  OMUZUNA  ALAN… ve önüne iki acib yol açılan; yolların birinde canlı varlıkların en BEDBAHTI… ve diğerinde en BAHTİYARI… Çok geniş bir ubudiyetle mükellef bir ABD-İ  KÜLLİ… Kâinatın Sultanının İsm-i Âzamına mazhar ve bütün Güzel İsimlerinin en CÂMΠ BİR  AYNASI… Cenab-ı Hakkın İlâhî hitaplarına ve konuşmalarına en ANLAYIŞLI  BİR  HÂS  MUHATABI… Kâinatın canlı varlıkları içinde en ZİYADE  İHTİYAÇLISI… ve hadsiz fahriyle (muhtaçlığıyla) ve âcizliğiyle beraber hadsiz maksatları, arzuları ve nihayetsiz düşmanları ve kendisini inciten zararlı şeyleri bulunan bir BÎÇÂRE  CANLI  VARLIĞI… Ve İstidatça en ZENGİNİ… Hayattan lezzet alma cihetinde en çok elem çeken acı duyanı… ve lezzetleri de dehşetli elemlere bulaşmış bulunanı… Sonsuzluk duygusu ve arzusuyla bekâya en ziyade iştiyaklı, muhtaç, en çok lây