İzmir'i yakan ve yağmalayanlar

         Yaver  Salih Bozok şöyle diyor…


“BİZ YAPTIK. İZMİR’İ YAKAN DA, YAĞMALAYAN DA BİZİZ…”
 

13 Eylül 1922. 102 yıl önce. Yahudi ve Müslüman mahalleleri hariç İzmir’in tamamı yanıyor. Sıradan bir yangın değil bu. Adeta cehennem. Bazı Kemalistler, bu yangın için Yunan askerlerini, bazıları Ermenileri suçlar. Mesela Atatürk’ün yaveri Salih Bozok’u okusalar, inandıkları gibi olmadığını anlar ve susarlardı.

Salih Bozok, Atatürk’ün ölümüne kadar onun yanından ayrılmayan ve o ölünce, kendini tabancayla göğsünden vurarak intihar girişiminde bulunan bir sadakat abidesidir. İzmir yangını sırasında notlar tutmuş ama bu notları kitap haline getirmemiştir. Bozok’un anılarını yayına hazırlayan İsmet Bozdağ, kitabına sadece şu kadarını almıştır: “Bu karşılıklı bekleyiş bir yerde bozuluverdi. Şehirde yağma ve yangın aynı zamanda başladı. Askerlerin ve yerli halkın koyulduğu yağma mı yangınları başlattı, yoksa yangınlar mı yağmanın kapılarını açtı bilinmiyor ama yağma sürüyor ve yangın büyüyordu...” Görüldüğü gibi, Salih Bozok, Yunan askerlerini, yerli Rum sivilleri ve Ermenileri suçlamıyor. “Askerlerin ve yerli halkın koyulduğu yağma mı yangınları başlattı, yoksa yangınlar mı yağmanın kapılarını açtı, bilinmiyor ama yağma sürüyor ve yangın büyüyordu.” diyerek sorumluluğun kesin olarak  altını çizmiştir.

Ayrıca, 11 Eylül 1922 Pazartesi günü İngiliz Konsolos Harry Lamb ve İngiliz Donanması Komutanı Amiral B. Brock ile Mustafa Kemal arasında geçen sert tartışmaları bilmemizi, Salih Bozok’a borçluyuz. Onun bıraktığı notlar olmasaydı, bu mümkün olamazdı.

Salih Bozok’un anılarını yayına hazırlayan ikinci kişi, Gazeteci Can Dündar’dır. Can Dündar, Salih Bozok’un anılarına ağır bir sansür uygulamıştır. İngiliz Konsolosuyla Mustafa Kemal arasında, 11 Eylül günü gerçekleşen tartışma sırasında, tartışmanın bel kemiğini teşkil eden “Levantenlere, Rumlara ve Ermenilere can ve mal güvenliği” konusunu Bozok’un anılarından tamamen