Mistik Nefes

⏱ Okuma Süresi 3 dk•Yayınlanma Pazartesi, Ekim 25 2021

“Yarım asırdan beri Türkiye’de edebiyat açtır. Fakat ben muhitimdeki müşahedelerim ve nefsimdeki tecrübelerimle, edebi kısırlık ve doğurganlığın iktisadi sebeplerle izah olunamayacağı neticesine varmış gibiyim.” (Sf,79)

HÜSEYİN ODABAŞI- SAMANYOLUHABER.COM

Peyami Safa, “Sanat Edebiyat Tenkit” kitabında edebiyat ve sanatın güdükleşmesi ve verimsizleşmesiyle alakalı esaslı bir tenkit yapar:

Öğrencilik yıllarımda Dr. Osman Sezgin hocamızın sıkılıkla dile getirdiği gibi Peyami Safa da, “karnımız tok sırtım pek olsaydı edebiyatla, ilimle, bilimle daha fazla meşgul olurdum” türündeki bahaneleri pek inandırıcı bulmaz.

İlerleyen satırlarda Peyami Safa, perdeyi biraz daha aralar ve bu edebî kısırlığın sebeplerini ve sonucunu izah etmeye çalışır:

“Ne metafizik ne felsefi ne de sosyal bir dünya görüşü, bir insan anlayışı getirmeyen muasır edebiyatımızın beynelmilel (dünya çapında) söz aleminde söyleyebileceği hiçbir hususi (özel) fikri yoktur. Bunun için beynelmilel olamadı.”(Sf, 80)

Sonuç olarak edebiyatımızın beynelmilel çapta etkin değildir. Bu kötü sonucu hasıl eden sebepler ise; metafizik, felsefî ve sosyal bir dünya görüşünün ve insan anlayışının olmayışıdır. Yani şair şiir söylüyor veya romancı kitap yazıyor fakat bu yapılanların bir amacı yok. Şair neden şiir yazdığını, romancı niçin bu kurguyu oluşturduğunu bilmiyor, önemsemiyor da!

Peyami Safa’nın yakın arkadaşı Burhan Toprak’a göre de; “Türk edebiyatının bir meselesi yoktur.” İçi boş yani.

Üstat, bir adım daha atarak edebiyatımızın “meselesini” kaybettikten sonra ne hale geldiğini veciz bir şekilde şöyle ifade eder:

“Bizim edebiyatımız mistik nefesini kaybettikten sonra yalnız kadın ve vatan aşkı içinde kaldı.”(Sf, 86)

Derken Tanzimat döneminde estetik dünyamıza hâkim olan “sanat sanat içindir” anla