Orta Asya ve İslam'ın yeni rönesansı

Soruyu en başta soralım: 

“İslam dünyası ve Türkiye bu kadar perişan durumda iken gelecekte yeni bir İslam rönesansı mümkün mü? Eğer bu sorunun cevabı evet ise, bu yeni altın çağa hangi bölge öncülük edebilir?”

Uzun zamandır yazmayı düşündüğüm bu yazıya, Princeton Üniversitesi’nin yayınladığı “Kayıp Aydınlanma; Arap Fetihlerinden Timur’a Orta Asya’nın Altın Çağı” kitabı vesile oldu.

Doğrusu bu kitabı okumadan önce, Orta Asya’nın İslam bilim ve düşünce tarihinde oynadığı kritik rol, bu kadar dikkatimi çekmemişti. 

Bilimde İslam dünyasının altın çağları denildiği zaman hemen aklımıza Abbasilerin Bağdat’ı geliyor. Matematik, tıp, astronomi başta olmak üzere Müslüman alimlerin çığır açan buluşları ve çalışmalarını sembolize ediyor Bağdat…

2015’te yayınlanan “Kayıp Aydınlanma” kitabının yazarı Frederick Starr, bu meseleye yeni bir perspektif getiriyor.

Abbasi Halifesi Harun Reşid’ın vefatından sonra iki oğlu arasında yaşanan iktidar mücadelesini, o sırada Merv’de ikamet eden Memun kazanıyor. Memun babasının yerine geçince, hilafet merkezini Bağdat’tan Horasan’a, yani Merv’e taşımayı planlıyor. Hatta, altı-yedi sene Merv’de kalmaya devam ediyor. Ama daha sonra, İslam coğrafyasını Merv’den idare etmek çok zor olur düşüncesiyle Bağdat’a taşınıyor. İşte Merv’den Bağdat’a gelirken, Horasan’daki bir çok bilim adamı ve alim de onunla beraber Bağdat’a geliyor. 

Dünyanın çevresini ölçen Benu Musa kardeşler Mervliydi. Cebir ilminin kurucusu Harizmi, Orta Asya’nın ilim merkezlerinden Harezmli. Algoritma ifadesi, Harizmi’nin latince ismi Algoritmi’den geliyor. Büyük astronom