Ru'yet-i hilal (Hilalin görülmesi) meselesi-2

Şer‘î çerçevede hilâlin görülmesiyle kamerî ay başlamış kabul edilmektedir. Bu nedenle ihtilâf-ı metâli‘, doğurduğu şer‘î-amelî sonuçlar bakımından değişik zamanlarda fakihler tarafından ele alınmıştır. 

Başta Ebû Hanîfe, Ahmed b. Hanbel ve Mâlikîlerden Leys b. Sa‘d olmak üzere Hanefîlerin büyük çoğunluğu, Mâlikî ve Hanbelî fakihlerin çoğunluğu ile Şâfiî fakihlerinin bazıları “ihtilâf-ı metâlia itibar edilmez” demişler.

Bu yazı dizisinde yer yer diğer mezheplerin görüşleri dile getirilmekle birlikte daha çok Hanefî doktrinin konuya yaklaşımı etüt edilmeye çalışılacaktır. 

Sonuçta belli bir beldede hilalin görülmesinin o belde dışındaki diğer yerler için de geçerli sayılıp sayılmayacağı konusunda ortaya çıkan görüşleri iki başlık altında değerlendirmek mümkün görünmektedir. İhtilâf-ı metâli‘e itibar etmeyenler ve edenler. İtibar etmeyenlerden başlayalım.

Bu görüşü savunanlara göre ihtilâf-ı metâli‘e hiçbir surette itibar olunamaz. Hilâlin görülmesi bir yerde şer‘an sâbit olduktan sonra diğer bütün beldelerdeki Müslümanlar buna uyarak oruçlarını tutarlar. Mesela hilâl ilk olarak Pakistan’da görüldüğünde Mağrib-i aksâ diye isimlendirilen bugünkü Fas bölgesindeki Müslümanlar kendileri görmeseler bile oruçlarını tutmaya başlarlar.

Birçok Hanefî kaynakta, ihtilâf-ı metâli‘e itibar edilmeyeceğine dair görüşün zâhirü’l-mezheb olduğu ifade edilmektedir. Mesela İbnü’l-Hümâm olarak bilinen Hanefî fakihi, usul ve kelam âlimi Kemâlüddîn es-Sivâsî (ö. 861/1457), “Mısır’da hilâlin görülmüş olmasının diğer Müslümanları da bağlayacağını, zâhirü’l-mezheb olan görüşe göre batı bölgelerinde yaşayan Müslümanların hilâl