Türkiye’yi ve Yunanistan’ı sonsuza kadar değiştiren anlaşma: Mübadele

⏱ Okuma Süresi 3 dk•Yayınlanma Pazartesi, Ocak 31 2022

Türk ordusunun 9 Eylül 1922’de İzmir’e girmesiyle Kurtuluş Savaşı’nın askeri başarısı tescillenmiş oldu. Ardından İtilaf Devletleri, Ankara Hükümeti’ni Lozan’da yapılacak barış görüşmelerine davet etti. Lozan’da görüşmeler çetin geçti ve anlaşma ancak 8 ay sonra, 24 Temmuz 1923’te imzalanabildi.

VOZ'nın derlediği habere göre, Ancak Lozan görüşmeleri sürerken Türkiye ile Yunanistan arasında 30 Ocak 1923’te hem Yunanistan’da yaşayan Türkler’i ve Müslümanlar’ı, hem de Anadolu’da yaşayan Rumlar’ı ve Ortodokslar’ı ilgilendiren önemli bir anlaşmaya imza atıldı. Zorunlu nüfus değişimini öngören Mübadele Anlaşması, her iki ülkenin de sosyal, ekonomik, kültürel ve demografik yapısını önemli ölçüde değiştirdi.

Mübadeleyi gerektiren koşullar

Mübadele ile ilgili bilimsel araştırmaların Türkiye’deki öncülerinden 9 Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kemal Arı, VOA Türkçe’ye Mübadele Anlaşması’na niçin ihtiyaç duyulduğunu şu sözlerle anlattı: “O tarihlerde Türk-Yunan savaşı yeni bitme aşamasında ve kendiliğinden büyük bir göç ortaya çıkmıştı. Özellikle Türkiye’den bir milyona yakın Ortodoks 1-1,5 aylık süre içinde Yunanistan’a göç etmişti. Yunanistan bir anda bu insanlara barınma ortamları yaratamadı, istihdam yaratamadı. Büyük sağlık problemleri, temel gıda ihtiyaçlarının bulunamaması gibi problemler ortaya çıktı. Yunanistan, siyasi karışıklıkların içine girdi.”

Prof. Dr. Arı’ya göre, bu yaşananlar, Yunanistan’daki Müslümanlar üzerindeki baskının artmasını da beraberinde getirdi: “Bir anda terör ayyuka çıktı. Şiddet olayları patladı. Türkler’in büyük bir kısmı daha mübadele anlaşması yokken evlerinden atıldılar. Yaklaşık olarak 300 bin kişi evlerinden koptu, sahillere yığıldı ve aylarca, hatta bir yılı aşkın bir süreyle o kıyıda, yani kıyıdaki iskelelerde çok zor şartlarda, derme çatma barınaklarda, çadırlarda, ilaçsız, aç, çıplak, ölerek, hastalanarak yaşadılar.”