Türkiye ekonomisinde kayıt dışılık olgusu inanılmaz boyutta
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TUİK) yayınladığı işgücü istatistikleri başka ilginç gelişmelerin yanısıra Türkiye ekonomisinde kayıt dışılık olgusunun inanılmaz büyüklüğünü ortaya koyuyor.
En sonunda söylememiz gereken konuyu en baştan açıklayarak işin vahametini ortaya koyalım: Türkiye ekonomisi ve siyaseti çok yakın bir dönem içinde kayıt dışılık olgusunu ortadan kaldıramaz ya da kabul edilebilir bir boyuta çekemezse büyüme sürecinin duracağı kesindir.
Mesele özünde ekonomik bir konu ama kayıt dışılıkla mücadelenin aynı zamanda büyük bir siyasal irade de gerektirdiğini biliyoruz çünkü TUİK verilerine göre 12 milyona yaklaşan kayıt dışı çalışanın kayıt içine çekilmesi siyaseten her iktidar için kısa vadede zor.
***
Önce meselenin sayısal boyutuna bir göz atalım.
TUİK verilerine göre ülkemizde toplam çalışan sayısı 23.5 milyon ve bu çalışanların yüzde 48.7’si yani yaklaşık yarısı kayıt dışı çalışıyor, dolaysız vergi ödemiyor, sosyal güvenlik sistemine katkı yapmıyor.
Kayıt dışılık olgusu tarım sektöründe çok daha yaygın ve tarım çalışanlarının yüzde 88’i kayıt dışı. Tarım sektöründe bu olguyu daha anlaşılabilir dahi bulsak yine de meselenin boyutları pek değişmiyor.
Tarım dışı kesimlerde de kayıt dışılık çok yaygın ve yüzde 34 dolayında.
Tarım dışı kesimlerde kendini işveren olarak tanımlayan her dört kişiden biri de işini kayıt altına girmeden yapıyor.
***
Bu manzara değişmez, kayıt dışılık özellikle tarım dışı kesimlerde yüzde onun epey altına inmezse, kamu maliyesi ve sosyal güvenlik sistemi dengelerinin kalıcı olarak düzelmesi ve buna bağlı olarak da sürdürülebilir büyüme olanaksız hale gelecektir. Sosyal güvenlik sisteminin açıklarının senede 25 milyar dolar gibi inanılmaz bir büyüklüğe hızla yaklaştığı daha geçenlerde açıklandı.
Önümüzdeki günlerde TBMM’ye sosyal güvenlik yasa tasarısı yine geliyor ama bu yasanın meseleye kısa vadede çözüm üretmesi de pek beklenmemeli; yapılması gereken ilk planda tarım dışı kesimlerde kayıt dışı çalışan 5.7 milyon kişinin büyük bir bölümünü vergi ve prim mükellefiyeti altına sokmak.
***
Türkiye ekonomisinde kısa vadede yüksek büyüme oranlarını yakalanması için doğrudan yabancı sermaye yatırımına olan ihtiyaç ortada ve kayıt dışılığın yaygın olduğu bir ülkeye yabancı sermayenin uzun dönemde büyük yatırım yapması imkansız zira yabancı yatırımcı tanım gereği kayıt altında geliyor ve kimse bu insanlardan kayıt dışılığın yarattığı rekabet baskısına dayanmasını beklemesin.
Kayıt dışılığın yaygın olduğu sektörlerin yabancı sermaye yatırımları ile rakip olmadığı yönünde bir kanı da yok değil ama meselenin bizdeki boyutları bu saptamayı çok aşmış durumda.
Kayıt dışılığın krizler karşısında esneklik getirdiği iddiası da günümüzde kabul edilebilir bir iddia olmaktan çıkmaktadır.
AKP’yi bekleyen en büyük ve en zor görev kayıt dışılığı ortadan kaldırma görevidir.
