Ukrayna-Rusya savaşında barışın temelleri mi atılıyor?

Ukrayna ile Rusya arasında devam eden savaşın kış öncesinde bitme ihtimali tekrar gündemde. Ancak tarafların uzlaşma adına şartları ve sahadaki askeri çıkmazlar nedeniyle bunun mümkün olmadığını düşünüyorum. Ayrıca bu çatışmanın mevcut pozisyonlarda bitmesi Doğu Avrupa güvenliğini yakından ilgilendiriyor. Özellikle Avrupa’da ve NATO içinde zor bir karar alma mekanizması devrede. Tarafların temel güvenlik yaklaşımları arasındaki derin uçurum nedeniyle, çatışmaların tamamen sona ermesinden ziyade düşük yoğunluklu bir pat durumu (satranç tabiriyle) veya geçici ateşkes senaryoları öne çıkacağını tahmin ediyorum. 

Söz konusu olan, sonbaharda çatışmaların sonlanma beklentisi liderlerin açıklamalarına bağlanıyor. İlki Kiev’den geldi: Ukrayna Devlet Başkanı Yardımcısı Kirill Budanov, 1 Haziran'da düzenlenen "Güvenlik Mimarisi 2026" forumunda yaptığı konuşmada, Devlet Başkanı Zelenskiy'nin savaşı mümkün olduğunca hızlı, tercihen kıştan önce bitirmeyi hedeflediğini, tüm sorumlu kurumların bu doğrultuda çalıştığını söyledi. Budanov, "Bu hedef kesinlikle doğru, zamanında ve düşünülmüş" ifadelerini kullandı. Kamuoyunun bilmediği bazı gerçekleri belki kastederek, “barış için umut hiç olmadığı kadar yüksek. Savaş bitiş çizgisine yaklaşıyor." cümlesi yine Budanov’a ait.

İkinci açıklama ise Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’den St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu (PMEF) kapsamında dünya haber ajanslarının temsilcileriyle yaptığı toplantıda geldi: Rusya’nın Donbas’ı kontrol etmek ve Ukrayna ile bir anlaşma yapmak istediğini belirten Putin, bir anlaşma yapılması ile Donbas bölgesinin tamamen kontrol altına alınması arasında herhangi bir çelişki bulunmadığını söyledi. Ayrıca Moskova’nın Ankorij’deki müzakerelerde dile getirilen uzlaşı önerilerine hâlâ hazır olduğunu ekledi. Ukrayna tarafının da bu uzlaşıları kabul etmesi durumunda çatışmanın hızla doğal sonucuna varacağını vurguladı. Tabiki burada “Ukrayna tarafının da bu uzlaşıları kabul etmesi durumunda” detayına dikkat çekmek isterim.

Putin, St. Petersburg’da yaptığı konuşmada, çok ilginç bir detaya da işaret etti: Üç hafta önce bir Rus oligarhın Kiev'e davet edildiğini ve Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenski ile görüştüğünü söyledi. Putin, adını vermediği bu iş insanının Kiev'e giderek 21 Mayıs'tan sonra Zelenski'nin görüşme teklifini kendisine getirdiğini belirtti. Fakat o günlerde bir askeri okula yapılan İHA saldırısı Moskova için soğuk rüzgar etkisi yaptı ve bu görüşme teklifi havada kaldı. Ancak her şeye rağmen anlaşılıyor ki taraflar arasında bir diplomasi trafiği başlamış görünüyor. 

ABD aracılığı: Yeni diplomatik trafik

Bu konuda üçüncü madde ise Washington’un tutumu: ABD’li yetkililerin önümüzdeki günlerde Kiev'i, ardından Moskova'yı ziyaret etmesi bekleniyor. Buradan da ABD aracılığı ile üçlü diplomasinin devam ettiği anlaşılıyor. ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin Rusya ve Ukrayna arasındaki çatışmanın çözüm sürecine tekrar dahil olduğunu belirterek, "Hepimiz bu işin içindeyiz. Bunu sonuçlandırmak istiyoruz" dedi. Trump, gazetecilerin sorularını yanıtlarken, Rusya ve Ukrayna'nın barış anlaşmasına yaklaştığını söyledi. ABD Başkanı, bu çalışmalarda Başkan Yardımcısı JD Vance'in de yer aldığını belirtti. 

Kremlin basın sözcüsü Dmitri Peskov ise konuya ilişkin farklı bir tablo çizdi. Peskov, Rusya ile ABD arasındaki Ukrayna çatışmasının çözümüne yönelik diyaloğun şu anda beklemede olduğunu söyledi. Peskov, "Amerikan tarafı, kendiliğinden bir çözüm sağlanana kadar diğer konuları tartışmak istemiyor"dedi ve Kremlin'in bu yaklaşımı doğru bulmadığını ekledi.

Kışa kadar istenilen alandaki gerçeklerle örtüşmüyor

Elbette Ukrayna yönetimi, savaşı olabildiğince hızlı ve tercihen kıştan önce sona erdirmek için uluslararası diplomaside yoğun temaslar yürütüyor. Çünkü savaşın seyrinde Ukrayna ordusunun çok ciddi asker/personel eksikliği ve mühimmat yetmezliği var. Rusya kamuoyunda ise artık savaştan yorulmuştuk hissi ve ekonomik baskısı hissediliyor.

Fakat savaş hangi şartlarda sonlanacak? Müzakere maddelerinde hangi taraf taviz verecek? Bu soruların cevabı halen belirsiz. Ukrayna toprak bütünlüğünü ve egemenliğini savunmayı sürdürürken, Rusya stratejik kazanımlarını koruma ve NATO'ya karşı direncini sürdürme hedefinde. Bu durum tarafların masada ortak bir paydada buluşmasını engellemektedir. Tamam kış yaklaştıkça sahadaki askeri operasyonların yavaşlaması beklenebilir. Tarafların, özellikle Rusya'nın enerji altyapılarını hedef alan saldırılarla sivil halkı zor durumda bırakma stratejisi devam edecektir. Fakat tam barış dönemine girilmesi sonucu çıkarmak erken.

Başka bir husus ise pozisyonların Kiev’ de aşan seviyelere çıkmış olması. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu’nda yaptığı açıklamada, ülkesinin toprak bütünlüğüne yönelik bir saldırı durumunda “en kötü senaryolarda” nükleer silah kullanabileceğini söyledi. Ryabkov, açıklamayı doğrudan bir tehdit olarak değil, açık bir sinyal ve uyarı olarak nitelendirdi: “Bu bir uyarıdır, bir sinyaldir. Buna azami ciddiyetle yaklaşılması gerekiyor. Karşı taraf, Rusya’nın elindeki tüm araçlarla kendini savunma konusundaki kararlılığını bizzat denemeye kalkışmamalı.” Bakan Yardımcısı, nükleer silah kullanımını gerektiren durumların Rusya’nın resmi nükleer doktrininde tanımlandığını hatırlattı: “Rusya’ya, toprak bütünlüğüne yönelik bir saldırı (saldırganın kendisi nükleer silaha sahip olmasa bile) en kötü senaryolarda bizim bu araçlarla karşılık vermemize yol açabilir.”

Uzmanlar Ryabkov’un bu mesajının özellikle Ukrayna’ya uzun menzilli silah tedarik eden ve Rus topraklarına yönelik saldırıları artan Batılı ülkeleri hedef aldığı yorumunu yapıyor. Açıklamanın zamanlaması, cephe hattındaki gerilim ve müzakerelerin tıkanması nedeniyle “diplomatik dilin sertleştiği” şeklinde değerlendiriliyor. Sonuç olarak, barış görüşmeleri ve uluslararası arabulucuların çabaları sonucu bir çözüm mümkün olabilir, ama bu süreç zaman alabilir. Yukarıda sıralanan reel durumlara ilave olarak, her iki tarafın askeri gücü, stratejisi ve kayıpları, savaşın seyrini etkiler. Ayrıca hem Rusya hem de Ukrayna üzerindeki iç ve dış baskılar, barış ihtimalini artırabilir ya da geciktirebilir. Bu nedenle Ukrayna ile Rusya arasındaki savaşın bu yıl sona erip ermeyeceği konusunda kesin bir tahminde bulunmak gerçekten zor olduğunu bilmekle, bu sene içerisinde kalıcı barışın sağlanmasının mümkün olmadığını düşünüyorum.