Trump’ın AGOA kararı: Güney Afrika’nın Filistin politikası pahalıya mı patladı?

Türkmen Terzi
Yayınlanma Salı, 3 Kasım 2026

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Güney Afrika’nın Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası (AGOA) kapsamındaki ticari ayrıcalıklarını 1 Ocak 2027’den itibaren kaldıracağını bildirdi. Pretoria yönetimi kararı eleştirirken, Demokratik İttifak (DA) hükümeti diplomatik başarısızlıkla suçladı.
ABD Başkanı Donald Trump, Güney Afrika’nın Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası (AGOA) kapsamındaki yararlanıcı ülke statüsünü sona erdirmek için 60 günlük resmî bildirimde bulundu. 28 Ekim 2026 tarihli Beyaz Saray mektubunda, kararın 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesinin planlandığı belirtildi.
Washington, Güney Afrika hükümetinin yolsuzlukla mücadele ve ABD ile ticaretin önündeki engelleri kaldırma konusunda yeterli ilerleme kaydetmediğini savundu. Mektupta ayrıca Pretoria’nın ulusal güvenlik ve dış politika alanındaki bazı tutumlarının ABD çıkarlarını zayıflatabileceği ileri sürüldü.
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer de Güney Afrika’nın yanı sıra Ruanda’nın AGOA kapsamındaki ayrıcalıklarının sona erdirileceğini açıkladı. Washington, Güney Afrika’nın tarım ürünlerine pazar erişimi, düzenleyici gereklilikler, yatırım güvenceleri ve fikrî mülkiyet alanlarındaki uygulamalarını eleştirdi.
Karar, Güney Afrika’nın İsrail’e karşı Uluslararası Adalet Divanı’nda açtığı soykırım davası ve Filistin’e verdiği destek nedeniyle Washington ile yaşadığı siyasi gerilimin arttığı bir dönemde geldi. Ancak Beyaz Saray’ın mektubu, AGOA kararını doğrudan Filistin politikasıyla ilişkilendirmedi. Bu nedenle ticari yaptırımın yalnızca Pretoria’nın Filistin tutumundan kaynaklandığını söylemek yerine, iki ülke arasındaki daha geniş siyasi ve ekonomik anlaşmazlıklar çerçevesinde değerlendirmek gerekiyor.
Pretoria: ABD yeni talepler gündeme getiriyor
Güney Afrika Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı (dtic), kararın çalışanlar, ihracatçılar, işletmeler ve AGOA’ya bağlı tedarik zincirleri açısından kaygı yarattığını bildirdi.
Bakanlığın açıklamasına göre hükümet, ABD’nin endişelerini gidermek amacıyla 2015’te sunulan tavizlerin ötesine geçen yeni önerilerde bulundu. Pretoria, bu önerilerin ülkenin biyogüvenlik kurallarını, anayasal yükümlülüklerini ve Dünya Ticaret Örgütü kapsamındaki sorumluluklarını koruduğunu savundu. Bakanlık ayrıca ABD’nin, 2025’te başlayan müzakere sürecinde daha önce gündeme getirilmemiş yeni konular ortaya koyduğunu belirtti.
Güney Afrika, AGOA’nın önemini kabul etmekle birlikte ABD ile ekonomik ilişkilerin bu programdan ibaret olmadığını vurguladı. Bakanlığın verilerine göre 2025’te ABD’ye yapılan Güney Afrika ihracatının yaklaşık yüzde 89’u Dünya Ticaret Örgütü’nün olağan en çok kayrılan ülke koşullarıyla, yüzde 10’u ise AGOA kapsamında gerçekleştirildi. AGOA kapsamındaki ihracatın değeri 2024’teki 4 milyar dolardan 2025’te 1,7 milyar dolara geriledi.
İki ülke arasındaki toplam ticaret hacmi ise 2025’te 28,8 milyar dolara ulaştı. Güney Afrika hükümeti, pazarlarını Afrika kıtası, Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, Hindistan, Çin ve diğer bölgelere doğru çeşitlendirmeyi sürdüreceğini açıkladı.
Ticaret ve Sanayi Bakanı Parks Tau, kararın iki ülke arasındaki daha geniş ilişkiyi tanımlamadığını belirterek, çözümün tarafların uzlaşma isteğine bağlı olduğunu ifade etti.
DA’dan Lamola’ya diplomasi eleştirisi
Ana muhalefetteki Demokratik İttifak (DA), 2 Kasım’da yayımladığı açıklamada AGOA ayrıcalıklarının kaybedilmesini hükümetin diplomatik başarısızlığı olarak nitelendirdi.
DA’nın Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Sözcüsü Ryan Smith, Dışişleri Bakanı Ronald Lamola’yı ABD ile ilişkileri yönetememekle suçladı. Smith, kararın özellikle tarım ve tarıma dayalı sanayi, otomotiv üretimi ve madencilik sektörlerini olumsuz etkileyeceğini savundu.
DA, Güney Afrika’nın dış politikasının Rusya ve İran gibi ülkelerle ilişkileri nedeniyle Batılı demokrasilerde şüpheyle karşılandığını ileri sürdü. Parti ayrıca hükümetin iç ekonomi politikalarını ve siyahların ekonomik güçlendirilmesine yönelik düzenlemelerini eleştirdi.
Buna karşılık hükümet, ABD ile ilişkilerin sürdürülmesinden yana olduğunu ve ülkenin anayasal yükümlülüklerinden, dönüşüm hedeflerinden ve uluslararası sorumluluklarından vazgeçmeyeceğini bildirdi.
İhracat ve istihdam üzerindeki etkisi
AGOA, uygun görülen Sahra Altı Afrika ülkelerine ABD pazarına belirli ürünlerde gümrüksüz veya tercihli erişim sağlıyor. Güney Afrika, programın en büyük yararlanıcılarından biri olarak özellikle otomotiv, tarım ve işlenmiş ürün ihracatında bu imkândan faydalanıyordu.
Ayrıcalıkların sona ermesi, ilgili ürünlerin ABD pazarında daha yüksek gümrük vergileriyle karşılaşmasına yol açabilir. Bununla birlikte, kararın her ürün üzerindeki etkisi mevcut gümrük tarifelerine ve diğer ticaret düzenlemelerine bağlı olacak.
Pretoria, etkilenen şirketlere destek sağlamayı ve yeni ihracat pazarları geliştirmeyi planlıyor. Hükümet, ABD ile ticari ilişkilerde çözüm arayışının devam edeceğini de vurguluyor.
Trump yönetiminin kararı, Güney Afrika’nın Washington ile ilişkilerinde önemli bir kırılma noktası oluşturuyor. Ancak gelişmenin Filistin politikasına doğrudan bir karşılık olup olmadığı henüz kesinleşmiş değil. Önümüzdeki dönemde Pretoria’nın diplomatik temasları ve iki ülke arasındaki ticaret müzakereleri, kararın ekonomik sonuçlarının boyutunu belirleyecek.
YAZARIN SON YAZILARI

Borsada 'yabancı yatırımcı' görünümü; 9 yılda 21 m...

COP31’de fosil yakıt krizi: Kurum’un konuşması pro...

AKP’nin transfer bilançosu: 6 milyon 235 bin oy

Emekli aylığı 2002'de asgari ücretin yüzde 39 üzer...

Yargıtay'dan kiracıların moralini bozacak karar: 5...


