[Cuma Karaman] İnanç tekelciliği

“Tekelci” bir şeye, bir düşünceye tek başına sahip olma, benimseme, yayma taraflısı olan kişilere denir. Tekel kuran ve bu tekeli kabul ettiren kişiler “inhisarcı” olarak da adlandırılır. Tekelcilik/inhisarcılık maddi alanda olduğu kadar manevi alanda da sıklıkla karşılaşılan bir sorundur. Tıpkı bir malın, ürünün ya da sermayenin tekelini ele geçirmek için kıran kırana rekabet eden kapitalistler gibi bir fikrin, ideolojinin ya da inancın tekelini ele geçirmek için birbiriyle ölesiye çatışan hizipler ve gruplara da rastlanır. Ekonomik alanda olduğu gibi manevi alanda da bir inancı tekeline alarak adeta kartelleşmiş aktörlere rastlamak işten bile değildir. 

İnhisarcı bir grup, dava olarak benimsedikleri bir mefkurenin tek maliki olarak kendisini görmeye görsün, ilk yapacağı şey aynı mefkûreye inanmış farklı aktörleri ve grupları hemen dışlamak ve hatta yok saymak olur. Söz konusu mefkûreye adanmışlıkları(!) ve bağlılıkları(!) arttığı ölçüde yok sayma ve dışlama davranışlarını daha da meşru görür hale gelirler. Meşrulaştırma çabası hızla öznel ve şahsi olmaktan çıkarılır, dini, milli ve örfi argümanlarla, adetler ve geleneklerle güçlendirilmeye çalışılır. Kendi inandığı mefkureyi bağnazca sahiplenen topluluklarda evrensel insani değerlerin ve ilkelerin kendisine yer bulabilmesini beklemek abesle iştigal olur. Çünkü, herkesin ortak varlığı olan herhangi bir evrensel değer, ilke veya kültür hiçbir tahdidi, sınırlamayı, dışlamayı ya da seçiciliği kabul etmeyeceği gibi tekelciliği ve inhisarcılığı da kabul etmez. 

Farklı toplumlarda veya farklı zamanlarda tekelciliğin farklı tezahürleriyle karşılaşılabilmektedir. Biz bunlardan sadece bir iki tanesine değinmekle iktifa edecek ve özellikle de yaşadığımız coğrafyada birçok probleme kaynaklık eden inanç/din tekelciliği üzerinde durmaya çalışacağız. Bu durumun dini anlayış üzerinde ve dine dair algıda yol açtığı menfi