İmam Gazali ve Üveysilik

          Müceddidlerin hayatları az-çok birbirine benzer!..  Nasıl dâhiler, normal insanlar gibi bir defa değil; bilakis defalarca buluğa ererler…  İmam  Gazali ve Üstad gibi kudsî dehâ sahipleri de çok defa mânevî zirvelere ayrı ayrı tırmanırlar. Onlar farklı ve özel fıtratlara sahiptirler. O kadar ki, kendi öz kardeşleri içinde bile hemen özellikleriyle  ayrılıp seçilirler.

          Bunlardan İmam Gazzali Hazretleri, H. 450 (M. 1058)  tarihinde Horasan’ın Tûs  şehrinde doğmuştur. H. 505’de vefat etmiştir.

          Fakir ve ihlaslı olan babası, vefatına yakın dostu âlim bir zata,  “Benim çocuklarım sana emanet, tahsilleriyle sen alâkadar ve yardımcı ol.” vasiyette bulundu.

          Bu zâtın himayesi bitince Muhammed Gazalî kardeşi Ahmed ile bir medreseye kaydoldular. Gazzalî Hazretleri diyor ki: “İlk baştan biz Medreseye, geçimimize sağlamak için gitmiştik. Fakat ilmin izzeti, kendisini dünyaya âlet ettirmedi.”

          Bir müddet sonra, Tus’tan ayrılan Gazzalî, Âlim Cüveynî’nin yanına Cürcan’a gider ondan ilim ve irfan öğrenmeye başlar. Bir seferinde eşkıyaların hücumuna uğrar. Haydutlar her şeyi talan ederken bunun kitaplarını ve özel notlarını da alırlar. Gazzeli hiç olmazsa kitapların, vermeleri için ısrar edince çapulcuların başkanı alaylı bir tarzda ona: “Sen nasıl âlimsin ki, kağıtların elinden alınınca câhil kalıyorsun?” diyor. Bu istihzalı soru ona şu kanaati verir: “Artık benim her şeyi kafana, kalbime nakşetmem gerekiyor.” Ondan sonra ilim, fikir ve irfan adına her şeyi ezberler. Kısa  zamanda devrinin ve çevresinin biricik âlimi olur. Tûs’tan Bağdad’a Nizamiye Medresesine gidince, Nizamülmülk tarafından bu meşhur Medresenin Baş Müderrisi olarak tayin