Adalet Bakanlığı, 'CBS Örgüt Tahmin Projesi'ni Hâkim ve Savcıların Kullanımına Sundu

Bakanlık, projeyi 'yerli ve milli kaynaklarla' geliştirilen, 'insan kaynaklı hataları' önleyen bir araç olarak tanıttı. Yapılan duyuruda, sistemin 'yanlış veya eksik örgüt kaydı yapılmasının önüne geçeceği' ve 'yargılama sürelerini kısaltacağı' belirtildi. Bakanlık ayrıca, sistemin otomatik karar verici olmadığını, yalnızca hâkim ve savcılara 'destek' sağladığını vurguladı.

Ancak projenin işleyişine, hangi verilerle eğitildiğine, hata payına veya yanlış tahmin durumunda itiraz mekanizmalarına dair somut teknik bilgiler kamuoyuyla paylaşılmadı. Bakanlığın 'sadece destek amaçlı' güvencesine rağmen, uzmanlar bir dosyayla ilgili hazır bir 'örgüt tahmini'nin hâkim veya savcıların karar süreçlerini etkileyebileceği endişesini dile getiriyor. Literatürde 'çapa etkisi' olarak bilinen bu durumun, insan karar vericilerin otomatik önerilerden bağımsız hareket etmesini zorlaştırabileceği belirtiliyor.

Türkiye'de 'örgüt üyeliği' ve 'örgütle bağlantı' suçlamaları, hukukçular ve insan hakları örgütleri tarafından uzun süredir geniş ve öngörülemez biçimde yorumlanabildiği gerekçesiyle eleştirilmektedir. Böylesi hassas bir alanda, iç işleyişi kamuya açık olmayan bir yapay zekâ modelinin 'tahmin' üretmesinin, sürecin nesnelliğini artırmak yerine mevcut belirsizliği otomatikleştirebileceği riski üzerinde duruluyor. Sistemin hangi verilerle eğitildiği ve geçmişteki yargı kararlarının modele ne ölçüde 'öğretildiği' bilinmediği için, modelin olası hatalı veya tartışmalı uygulamaları yeniden üretip üretmediği soruları gündeme geliyor.

Bakanlık açıklamasında projenin Türkiye'yi 'yargıda yapay zekâ kullanan öncü ülkeler arasına' soktuğu ifade edildi. Ancak eleştirmenler, yargı alanında yapay zekâ kullanımının dünya genelinde de en çok tartışılan ve düzenleyici çerçevesi henüz oturmamış alanlardan biri olduğuna dikkat çekiyor. 'Öncülük' söyleminin, yeterli hesap verebilirlik ve şeffaflık mekanizmaları kurulmadan atılan bir adımı meşrulaştırmak için kullanıldığı yönünde eleştiriler dile getiriliyor.