Ahir Zamanın Ebû Bekir’i, Hacı Arif Çağan

Yine güz mevsimi, yine aylardan Kasım. Edremit Körfezi’nde zeytin ağaçları şimdi yüklerini bırakıyordur. Dallar silkeleniyor, yapraklar birer birer toprağa iniyordur.

On iki yıl önce, 2014 yılının böyle bir Kasım gününde, Hacı Arif Çağan da başucunda okunan Kur’an sesleri arasında, bir zeytin dalından usulca kopan mahzun bir yaprak gibi sessizce bu dünyadan göçüp gitti.

Kasım her geldiğinde, buralardaki zeytin ağaçlarına bakıp onu hatırlıyorum. Her hatırlayışta da hafızam beni aynı yere, yarım asrı aşkın bir zaman öncesine, bir cuma sabahına götürüyor.

Takvimler 1973 yılının zeytin kokulu bir cuma sabahını gösteriyordu. Edremit Mahkeme Camii’nin avlusuna adımımı attığımda minarelerden salâ sesleri yükseliyordu. Cami tıklım tıklım doluydu. Kürsüde geniş omuzlu, bağrında yanardağlar taşıyan genç bir vaiz vardı: 

Fethullah Gülen.

Safların arasında profesörler, hâkimler, öğrenciler… Hepsi bir hıçkırık tufanı içinde çocuklar gibi ağlıyordu.

Namaz bitti. Nurani yüzünü siyah bir sakalın çevrelediği uzun boylu, vakur bir adam safların arasından usulca doğruldu. Gözlerini cemaatin üzerinde gezdirdi ve şefkat dolu bir sesiyle camaate seslendi:

“Cemaat! Adım Arif Çağan. Hepiniz benim misafirimsiniz. Az ileride Ömür Lokantası var. Lütfen oraya gidin, benim adımı verin, yemeğinizi afiyetle yiyin!”

Kimi insan dünyaya gelir, bir avuç toprak biriktirir; ölürken o toprağın altına girer, üstünde kuru bir adı kalır. Kimi insan da dünyaya gelir, avuç avuç biriktirdiğini avuç avuç dağıtır; ölürken geride ne tapulu bir tarla bırakır ne de dikili bir ağaç. Ama arkasından binler yürür.

Hacı Arif Çağan bir zeytin ağacı gibi yaşadı. Doksan iki yıl boyunca yüklendikçe silkelendi, verdikçe hafifledi.

Bir gün Aydın’da bir pidecide ailesiyle yemek yiyor. Yan masadaki bir adam, bu ailenin nezih hâllerine hayran kalıyor ve hesaplarını gizlice ödüyor: Hacı Kemal Erimez. 

Hacı Arif, Fethullah Gülen ismini ilk defa onun ağzından duyuyor.

İzmir’e, Kestanepazarı’na gidiyor. Hocaefendi o gün rahatsız, vaaz edemiyor. Caminin avlusundaki tahta kulübede yatıyor. Oturup sohbet ediyorlar. 

1971 Mart muhtırasında Hocaefendi sekiz ay hapiste kalıyor. Serbest kalınca dostlarının ilgisizliğinden dolayı baba ocağı Erzurum’a gidiyor.

Birkaç gün baba ocağı Erzurum’da kaldıktan sonra tekrar İzmir’e dönüyor. Orada dört-beş yılın emeği vardır.

Üniversite öğrencisi Bahaddin Karataş’ın birkaç arkadaşıyla birlikte tuttuğu Mektupçu semtindeki bir evde kalmaya başlıyor. Burası eski tarzda, cumbalı, bahçeli ve iki katlı bir Rum evidir. Evde bir kilimden başka da hiçbir şey yoktur. Şiddetli bir fırtına altı yıllık emeği yerle bir etmiştir. Etrafındakiler bir bir dağılmış, çiçeğe durmuş dalları hazan vurmuştur. Hocaefendi’nin anlattığı yeni şeyler, göstermeye çalıştığı ufuklar ve Türk toplumunun önüne koyduğu yeni hizmet alanları, en yakınları tarafından bile anlaşılamamış, bu nedenle tepki görmüştür.

Fakat o çok sabırlı ve temkinli bir mücadele insanıdır.

Bazı geceler odasında ümitleri kıran olayların ızdırabıyla kıvranırken:

“Sefînem gark oldu, dert deryasına,

Sahrâ-yı sînemi sel aldı gitti.”

diye inlese de her sabah en taze umutlarla “Vira bismillah!” diyerek yeniden güne başlıyor. Zira o dünya çapında bir projenin mimarıdır. Yeni bir evrensel bestenin bestekârıdır. Yenilgi yenilgi zaferlere yürüyen biridir.

Mektupçu’daki cumbalı ahşap evde tam manasıyla yürek yakan bir zemheri acılığında yalnızlık yudumluyor. “Onlar gelmiyor, bari ben gideyim.” dediği bir gün uğradığı bir dükkân sahibinin:

“Hocam bir daha uğramasan iyi olur.” sözü, sekiz aylık zindan hayatından daha çok dokunuyor.

Bazı arkadaşları ve talebeleri de vefasızca “Artık onun işi bitik!” gözüyle bakıyor:

“Gittiği yol, yol değil!” diyorlar.

 Görevine dönemediği için maddi yönden çaresizlik yaşıyor. Çok sevdiği kitaplarının bir kısmını satıyor.

Bir sabah ahşap konağın kapısı müjdeli bir haberle çalınıyor:

“Edremit vaizliğine atandınız.”

Sürgün şeklindeki bu tayinin mesajı oldukça aşikârdır:

“İzmir’i terk et!”

Hocaefendi, müjdeli gibi görünse de bu habere pek sevinemiyor. Öyle veya böyle sonuçta İzmir’e verilmiş altı yıllık bir emek söz konusudur. Derin bir bağ kurmuştur şehirle, insanlarla, öğrencilerle.

Bir öğle vakti ahşap konağa üç kişi geliyor.

Hacı Arif Çağan, Edremit Müftüsü Remzi Yavuz ve Edremit Ağır Ceza Reisi Hâkim Necmeddin Güvenli.

Ön sezgileri oldukça güçlü olan Edremit’in bu üç seçkin siması Hocaefendi’yi ikna ediyor. 1972’nin soğuk bir kış günü, Hocaefendi Edremit’te yeni görevine başlıyor.

Hacı Arif’in içinde derin bir tedirginlik var.

Yirmi altı yıldır her şeyini sorduğu bir hocası vardır.

Sarı Hoca.

Şimdi çok kritik bir şey soracak. Bazı mürşitler talebelerinin başka bir kapıya yönelmesine gücenir. Ya hocası da gücenirse?

“Hocam, Fethullah Gülen Hocaefendi’ye sahip çıkalım mı?”

Sarı Hoca’nın cevabı bir şimşek gibi çakıyor:

“Oğlum, bu nasıl bir laf! Bu, ledun ilmine sahip bir zat. Bu Hocaefendi’ninki Hak vergisi. Bu, Allah’ın hoparlörü olmuştur. Bundan ayrılma!”

Hacı Arif’in göğsünden bir yük kalkıyor.

Ötekini ihmal etmemek şartıyla…

İşte vefa budur. Yeni kapı açılırken eski kapıya sırt dönmemek.

Kışın köklerine biriktirdiği suyun, güneşi görünce dallarına yürüdüğü bir ağaç gibi bu küçük ilçe henüz otuz dördündeki bu genç vaizle canlanmaya başlıyor. Kürsüler hatibine kavuşmuş, görkemli günler geri dönmüştür. Ege’nin küçük bir ilçesinden yükselen ses, bütün Anadolu’da yeniden yankılanmaya başlıyor. Edremit günleri, Hocaefendi’ye çok iyi geliyor. . 

Camiye gelemeyenler için akşamları düğün salonunda soru-cevap şeklinde sohbetler düzenleniyor. Sorularına anında cevap alabildikleri için bu buluşmalar elit tabakayı da çok memnun ediyor. Remzi Hoca’nın gayretiyle camiden yüz kadar haneye hat çekilmiş; Edremit evlerinde, ocak başlarında Hocaefendi’nin vaazları dinleniyor.

Kazdağları’nın eteğinde bir kasaba, bir caminin sesini evlerinin içine taşıyor. 

O günlerde Hocaefendi’nin İzmir’den Edremit’e gidip gelmesi için şehirlerarası otobüslerden başka çare yoktur; dostlarının henüz arabası yoktur. Otobüslerde sigara içiliyor, şarkılar çalıyor; bu da onun vaaza yoğunlaşmasını zorlaştırıyor.

Arif Çağan’ın himmet ve gayretiyle yaz mevsiminde Avcılar ve Kızılkeçili köylerindeki derelerin kenarında öğrenci kampları kuruluyor. Her yaz sayıları artan kamplar dillere destan oluyor. Hacı Arif, kampların ihtiyaçları için başkasına gidilmemesini, hepsini kendisinin karşılayacağını söylüyor.

Hocaefendi o günleri bir yâd-ı cemîl olarak anlatacaktı…

“Buca kampları, ilk olması ve orijinalliği ile vicdanlarda tesir uyarması bakımından elbette diğerleriyle kıyas kabul etmeyecek bir önceliğe sahipti. Ancak, verim alma açısından Edremit kampları diğerlerinden hep birkaç adım önde olmuştur.

Diğer taraftan, Buca kamplarını finanse etmede ben hep yalnız kalmıştım ve yalvar yakar başkalarına iş yaptırtabiliyorduk. Halbuki Edremit kamplarında halk işe sahip çıkmıştı. Bilhassa Arif Çağan Bey ile yeğeni Abdullah Bey masrafların büyük bir kısmını temin ediyorlardı. Ayrıca köylerden de yağ, yumurta, peynir ve yoğurt gibi malzemeler geliyor ve o fakir, fukara talebenin bakımı-görümü sağlanıyordu.

Ben o iki-üç aylık zaman zarfında kamplarla öyle bütünleşiyordum ki, ayrılık vakti gelip de çadırlar sökülmeye, eşyalar toparlanmaya başlayınca bir köşeye çekilip çocuk gibi ağlıyordum.”

Arif Çağan’ın “Ne olur korkmayın! Verin Allah için! Eğer ödeyemezseniz ben kefilim size!” sözleri cömertlik tarihine altın harflerle yazılıyor.

O yıllarda İzmir’de, Bozyaka’da bir yurt inşaatı ağır aksak ilerliyor. Hacı Arif yine cömertliğini ve vefasını gösteriyor. On bir kilo altın, hizmetin çölüne yağmur gibi yağıyor. O günlerin şahitlerinden Hacı Muammer Bey anlatıyor: “Sırtımla koca para çuvalları taşıdım!”

Sonra Hacı Arif ticarete kaldığı yerden değil, sıfırdan başlıyor.

Birinci sıfır.

Allah bereket veriyor. Yıllar içinde birikim yeniden artıyor; yine altına çevriliyor. Bu kez on üç kilo. Yine bir ihtiyaç doğuyor, yine “Allah için hepsini alın” diyor.

İkinci sıfır.

Bir gün kızlarından biri rüyasında Üstad Hazretlerini Edremit’in Akçay mevkiindeki tarlada gördüğünü söyleyince Hacı Arif hemen o tarlanın tapusunu, o günlerde Edremit’te görev yapan Mehmet Bey’e verip hizmete bağışlıyor. Fakat o mevkide bir müessese yapma imkânı olmadığı için tapuyu ona iade ediyorlar. Arif Çağan bu rüyayı unutmuyor.

Doksanlı yıllarda bu arazi yazlık inşaatlarıyla değer kazanıyor.  Hissesine tam otuz dört   daire düşüyor. 

Dört kızının her birine birer daire, birer araba verdikten sonra geri kalan bütün otuz daireyi zeytinliklerini hayır yoluna dağıtıyor. Oturduğu evi bile ölünceye kadar oturmak şartıyla vakfa devrediyor.

Yardımları Anadolu’nun bütün şehirlerine, dünyanın en ücra köşelerine kadar uzanıyor; ama hep gizlice, hep sessizce.

Zaman akıp gidiyor. O uzun boylu adamın sırtı hafifçe eğiliyor, siyah sakalı bembeyaz bir nura dönüyor.

Bir gün camiye yürürken yanındakine dönüyor ve dua yerine geçecek o esrarlı dileğini fısıldıyor:

“Oğlum, bende unutkanlık başladı galiba. Keşke her şeyi unutsam da karşılığını yalnız Allah’tan bekleyerek yaptığım hayırları ileride hatırlayıp nefsime pay çıkarmasam.”

İnsanlar adlarını taşlara kazıtmak için çırpınırken o, her şeyi hafızasından silmek istiyor.

Ve duası kabul oluyor.

Alzheimerın pençesinde otuz daire, zeytinlikler, kilolarca altın, o yağ tenekeleri birer birer hafızasından çıkıp gidiyor.

Son iki yılını yatağa bağlı geçiriyor. Her şeyi unutuyor; bir tek kendi adını, bir de yatağından derin derin inleyen “Allah, Allah!” zikrini unutmuyor.

2014 kasımı... Zeytin ağaçları yüklerini bırakırken Hacı Arif de yükünü bırakıyor. Rabbine hafif, hesapsız ve tertemiz yürüyor.

Dünyaya bir bebek gibi, hiçbir şey bilmeden gelmişti; şimdi de bir bebeğin masumiyetiyle, hafızasında hiçbir dünün yükünü taşımadan gidiyor.

O, verdiklerinin hesabını tutmuyor, unutuyor. Ama şüphe yok ki Allah asla unutmaz.

Hacı Arif sanki hâlâ Mahkeme Camii’nin avlusunda duruyor. Bugün bir cuma günü yine oraya gitsem o nurani simasıyla safların arasından yeniden doğrulacak, uzaktan yakından gelen cemaate o bildik şefkatiyle seslenecek:

“Sakın ha aç gitmeyin! Az ileride Ömür Lokantası var. Gidin, benim adımı verin...”

O ses hiç dinmiyor; o cömertlik kokusu havadan hiç silinmiyor. Kökleri iman ve sadakatle beslenen ulu bir çınar gibi, hâlâ o avluda, asrın vicdanında vakarla duruyor.

Arkasında ne tapulu bir tarla kaldı ne dikili bir ağaç; ama arkasından binler yürüdü. 

O, unuttukça gökler katında adı yaldızlı harflerle yazılanlardandı.

Makamı Firdevs olsun!