Bağımlılık yapan tasarımı değiştirin! AB'den Meta'ya sert uyarı

AB’nin teknolojiden sorumlu kıdemli yetkilisi Henna Virkkunen yaptığı açıklamada, “Avrupalıların fiziksel ve ruhsal sağlığını korumak, sosyal medya platformları için bir öncelik olmalıdır” ifadelerini kullandı.

Avrupa Komisyonu bugün yaptığı ön inceleme açıklamasında, Meta şirketinin Instagram ve Facebook platformlarında kullandığı “bağımlılık yapıcı tasarım” nedeniyle Dijital Hizmetler Yasası’nı (DSA) ihlal ettiğini duyurdu.

Soruşturma; sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, anlık bildirimler ve platformların yüksek düzeyde kişiselleştirilmiş tavsiye sistemleri gibi özelliklere odaklanıyor.

Risk değerlendirmesinde kusurlu bulundu

Komisyonun incelemesi, Meta’nın bu bağımlılık yapıcı tasarımın, reşit olmayanlar ve savunmasız yetişkinler de dahil olmak üzere kullanıcıların fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerindeki risklerini yeterince değerlendirmediğini ortaya koydu.

Örneğin Meta; kullanıcılara sürekli yeni içerik gösteren yüksek düzeyde kişiselleştirilmiş öneriler, otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma gibi bazı tasarım özelliklerinin olası zararlı etkilerini göz ardı etti. Bu özelliklerin kullanıcıda sürekli sayfayı kaydırma dürtüsünü tetiklediği, beyni bir nevi “otomatik pilot moduna” sokarak sağlıksız alışkanlıklara ve dürtüsel kullanıma yol açtığı belirtildi.

Ayrıca Meta’nın, reşit olmayanların geceleri Instagram veya Facebook’ta geçirdikleri süreye ilişkin mevcut verileri ve Reels ile Hikayeler gibi farklı formatların optimize edilmesinin nasıl aşırı veya dürtüsel kullanıma yol açabileceğini de dikkate almadığı vurgulandı.

“Önlemler yetersiz ve göstermelik”

Elde edilen kanıtlar, Meta’nın şu anki risk azaltma önlemlerinin, bağımlılık yapıcı tasarımdan kaynaklanan tehditlerle mücadelede başarısız olduğunu gösteriyor.

Örneğin, Instagram ve Facebook’un zaman yönetimi araçları kullanıcılar tarafından kolayca kapatılabiliyor ve hizmet kullanımında anlamlı bir azalma veya kontrol sağlamıyor.

Komisyon ayrıca, Meta’nın ebeveyn denetimlerinin ancak ebeveynlerin ve vasilerin yeterli teknik uzmanlığa sahip olması, bunları anlamak için ciddi zaman ve çaba harcaması durumunda etkili olabildiğini düşünüyor. Bu durum, söz konusu önlemlerin Instagram ve Facebook’un bağımlılık yapıcı tasarımının getirdiği yapısal riskleri çözmedeki etkinliğini baltalıyor.

Meta’nın ayrı bir “güvenlik merkezi” sayfası aracılığıyla sunduğu ipuçları ve ruh sağlığı kaynaklarına yönlendiren bağlantılar gibi farkındalık yaratma çabaları da bağımlılık riskini azaltmada yetersiz bulunuyor.

Soruşturmanın bu aşamasında Komisyon, Meta’nın hem Instagram hem de Facebook’ta tasarım değişikliklerine gitmesi gerektiği kanaatinde. Bu doğrultuda; “otomatik oynatma” ve “sonsuz kaydırma” gibi temel bağımlılık yapıcı özelliklerin varsayılan olarak kapatılması, etkili “ekran süresi molaları” uygulanması ve tavsiye sisteminin etkileşim odaklı olmaktan çıkarılması talep ediliyor. Bu ön bulgular, soruşturmanın nihai sonucunu bağlamıyor.

Sonraki adımlar ve devasa ceza kapıda

Meta, şimdi savunma hakkını kullanma imkanına sahip. Şirket, Komisyonun soruşturma dosyasındaki belgeleri inceleyebilecek ve ön bulgulara yazılı olarak yanıt verebilecek. Eş zamanlı olarak, Avrupa Dijital Hizmetler Kurulu’na da danışılacak.

Komisyonun görüşleri nihai olarak onaylanırsa, Meta hakkında bir uygunsuzluk kararı alınabilir. Bu durum, ihlalin niteliği, ciddiyeti, tekerrürü ve süresiyle orantılı olarak, sağlayıcının dünya çapındaki toplam yıllık cirosunun %6’sına kadar ulaşabilecek devasa bir para cezasını tetikleyebilir.
Arka plan

Komisyonun bugün açıkladığı ön bulgular, 16 Mayıs 2024 tarihinde başlatılan ve Meta’nın Dijital Hizmetler Yasası’na uyumunu inceleyen resmi soruşturma sürecinin bir parçasını oluşturuyor.

Komisyonun ön görüşleri; Meta’nın risk değerlendirme raporlarının, şirket içi veri ve belgelerinin, birden fazla bilgi talebine verdiği yanıtların analizini, bu konudaki kapsamlı bilimsel araştırmaların incelenmesini ve davranışsal bağımlılık dahil olmak üzere çeşitli alanlardaki uzmanlarla yapılan mülakatları içeren derinlemesine bir soruşturmaya dayanıyor.

Bu soruşturma aynı zamanda, Meta’nın 13 yaşın altındaki çocuklar için uygulamaya koyduğu yaş doğrulama önlemlerine ilişkin endişeleri de kapsıyor; bu konudaki ön bulgular 29 Nisan 2026’da kabul edilmişti.