GRECO: Türkiye yolsuzlukla mücadele tavsiyelerinin çoğunu hâlâ uygulamadı

Avrupa Konseyi Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu (GRECO), Türkiye'ye ilişkin iki uyum raporunun özetini salı günü yayınladı.

Mart 2026'da kabul edilen raporlar, Türkiye'de milletvekilleri ile hâkim ve savcılar bakımından yolsuzluğun önlenmesini ve üst düzey yürütme görevlileri ile kolluk kuvvetlerinde dürüstlüğün güçlendirilmesini değerlendiriyor.

Milletvekilleri, hâkimler ve savcılar

Euronews Türkçe'den Burcu Başaran'ın haberine göre, GRECO'nun dördüncü tur değerlendirmesinde Türkiye'ye toplam 22 tavsiye verildi.

Son değerlendirmeye göre: 6 tavsiye tatmin edici biçimde uygulandı veya ele alındı, 9 tavsiye kısmen uygulandı, 7 tavsiye uygulanmadı.

Milletvekillerine ilişkin 7 tavsiyenin ise hiçbirinin tam olarak uygulanmadığı belirtildi.

GRECO, milletvekilleri için davranış kurallarının oluşturulması, çıkar çatışmalarının zamanında bildirilmesi, milletvekillerinin mal beyanlarının düzenli olarak doğrulanması ve yasama dokunulmazlığı sisteminin gözden geçirilmesi gibi konularda eksikliklerin sürdüğünü belirtiyor.

Kuruluş özellikle Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun bağımsızlığının güçlendirilmesi, yargı mensuplarının görev güvencesinin sağlanması, Adalet Bakanlığı'nın gelecekteki hâkim ve savcıların seçimi ve işe alınması, geçici görevlendirmeler ve disiplin süreçlerindeki bazı yetkilerinin kaldırılması ile işlevsel dokunulmazlığın kaldırılması gerektiğini belirtiyor.

Mal beyanlarının kural olarak gizli olması da raporda ele alınan konular arasında. GRECO'ya göre yalnızca az sayıda milletvekili bu beyanları gönüllü olarak kamuoyuna açıklıyor.

Kuruluş, kamuoyu danışmalarına ilişkin kuralların netleştirilmesini olumlu bir gelişme olarak değerlendirirken, danışmaların hâlâ büyük ölçüde takdire bağlı olduğunu ve paydaşların sürece daha etkili biçimde katılması gerektiğini belirtiyor.

Hâkim ve savcılarda bazı ilerlemeler var

GRECO, hâkim ve savcılarla ilgili alanda ise önceki değerlendirmeye kıyasla bazı ilerlemeler kaydedildiğini bildirdi.

Ekim 2025'te Yargı Etik Beyannamesi Rehberi kabul edildi. Hâkim ve savcı adaylarına meslek öncesi, görevdeki hâkim ve savcılara ise yargı etiği ve yolsuzlukla mücadele konusunda hizmet içi eğitim veriliyor.

Ancak GRECO, yargı yönetimi konusunda bazı temel sorunların devam ettiğini belirtiyor.

Kuruluş özellikle Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun bağımsızlığının güçlendirilmesi, yargı mensuplarının görev güvencesinin sağlanması ve Adalet Bakanlığı'nın hâkim ve savcıların seçimi, geçici görevlendirmeleri ve disiplin süreçlerindeki bazı yetkilerinin kaldırılması gerektiğini söylüyor.

Şubat 2025'te kabul edilen Adalet Akademisi Kanunu'na rağmen GRECO, yürütmenin Akademinin yönetimi ve liderliği üzerindeki etkisine ilişkin endişelerinin sürdüğünü de belirtiyor.

Türkiye artık 'küresel olarak yetersiz' kategorisinde değil

GRECO, Türkiye'nin bu alandaki mevcut uyum düzeyinin artık kendi usul kurallarındaki anlamıyla "küresel olarak yetersiz" olmadığını açıkladı. Bu nedenle Türkiye hakkında daha ileri bir uyumsuzluk prosedürünün sürdürülmemesine karar verildi.

Ancak bu, tavsiyelerin tamamının yerine getirildiği anlamına gelmiyor. Türkiye'nin kalan tavsiyeler konusunda aldığı önlemleri 31 Mart 2027'ye kadar GRECO'ya bildirmesi gerekiyor.

Üst düzey kamu yöneticileri ve kolluk kuvvetleri

GRECO'nun beşinci tur değerlendirmesi, merkezi hükümetlerdeki üst düzey yöneticiler ile polis ve jandarma gibi kolluk kuvvetlerini kapsıyor.

Bu bölümde toplam 32 tavsiyenin durumu şöyle:

4 tavsiye tatmin edici biçimde uygulandı veya ele alındı.

7 tavsiye kısmen uygulandı.

21 tavsiye uygulanmadı.

Üst düzey yöneticiler konusunda ilerleme sınırlı

GRECO, üst düzey yürütme görevlileriyle ilgili alanda "neredeyse hiç ilerleme" kaydedildiğini belirtiyor.

Bazı bakanlıkların internet sitelerinde bakan müşavirlerinin isimlerinin yayımlanması ve üst düzey yöneticilere yönelik iyi yönetişim ve kamu etiği eğitimleri verilmesi sınırlı gelişmeler arasında gösteriliyor.

Türkiye ayrıca, ulusal yolsuzlukla mücadele stratejisi ve eylem planı taslağı hazırladı. Ancak GRECO, taslağın içeriğinin henüz açıklanmadığını belirtiyor.

Kuruluş; üst düzey yöneticilerin atanmasından önce bütünlük kontrollerinin güçlendirilmesi, bu kişilere özel davranış kuralları getirilmesi, çıkar çatışmalarının bildirilmesinin zorunlu hale getirilmesi ve mal beyanlarının kamuya açılması gibi konularda ilerleme istiyor.

Lobicilik faaliyetlerinin düzenlenmesi, hediye kabulüne ilişkin daha açık kurallar getirilmesi ve görevden ayrılan üst düzey yöneticiler için görev sonrası kısıtlamalar uygulanması da GRECO'nun tavsiyeleri arasında.

GRECO ayrıca, kovuşturma için idari izin sisteminden vazgeçilmesini istiyor. Devlet Denetleme Kurulu'nun bileşimi ve bulguları konusunda da şeffaflığın artırılmasını bekliyor.

Polis ve jandarmada kısmi ilerleme

Kolluk kuvvetleriyle ilgili alanda ise GRECO "bir miktar ilerleme" kaydedildiğini belirtiyor.

Polis ve jandarma personeline dürüstlük ve tarafsızlık eğitimleri veriliyor. Kurumlara yapılan bağışlar düzenlenip yayımlanıyor. Ayrıca bir Yolsuzluk Risk Analizi hazırlanıyor.

Kolluk Gözetim Komisyonu da her yıl faaliyet raporu yayımlıyor ve bu raporlarda kolluk görevlileri hakkında başlatılan işlemlere ilişkin istatistikler bulunuyor.

Bununla birlikte GRECO, polis ve jandarma için özel etik kurallarının henüz kabul edilmediğini, etik konularında personele gizli danışmanlık mekanizmasının geliştirilmesi gerektiğini ve üst düzey görevlilerin atanması ile terfilerinde şeffaflığın artırılması gerektiğini belirtiyor.

Kuruluş ayrıca kolluk personeline yönelik şikâyetler için bağımsız bir dış mekanizma oluşturulmasını ve usulsüzlükleri bildiren kişilerin, yani ihbarcıların, korunmasına yönelik bir çerçeve hazırlanmasını istiyor.

Türkiye'ye yeni süre

GRECO, Türkiye'nin kalan tavsiyelere uyum konusunda 18 ay içinde daha fazla ilerleme kaydetmesi gerektiğini belirtiyor.

Türkiye'nin beşinci tur tavsiyeleri konusunda aldığı yeni önlemlere ilişkin bilgileri 30 Eylül 2027'ye kadar sunması gerekiyor.

GRECO, Avrupa Konseyi bünyesinde 1999'da kuruldu ve üye ülkelerin yolsuzlukla mücadele standartlarına uyumunu izliyor. Türkiye, Avrupa Konseyi'nin kurucu üyeleri arasında yer alıyor.

Raporların tamamı neden yayınlanmadı?

GRECO, Türkiye'den raporların yayımlanmasına ve Türkçeye çevrilerek kamuoyuna açılmasına izin vermesini istediğini belirtiyor. Ancak raporların gizliliği kaldırılmadı.

Bu nedenle kuruluş, kendi usul kuralları gereği raporların yalnızca özetlerini, kabul edilmelerinden 6 ay sonra kamuoyuyla paylaştı.

GRECO ayrıca Türkiye'den, Dördüncü Tur Beşinci Ara Uyum Raporu'nun (Kasım 2024) ve Beşinci Tur Değerlendirme Raporu'nun (Aralık 2023) yayınlanmasına da izin vermesini istiyor. Bu iki belge de kamuoyuna açıklanmış değil.

GRECO, yayınlanan özetlerin tam raporların yerini tutmadığını özellikle vurguluyor.