Güneş patlamaları neden son dönemde artış gösterdi?

Bu dönemde Güneş’te meydana gelen güçlü patlamalar, uzaya yüksek miktarda enerji yüklü parçacık ve elektromanyetik radyasyon salınmasına neden oluyor. Ortaya çıkan bu yoğun akış, Dünya’ya ulaştığında Güneş fırtınası olarak adlandırılan etkilere yol açabiliyor.

Güneş fırtınaları, uzayda görev yapan astronotları ve Dünya üzerindeki teknolojik sistemleri etkileyebilse de, insan sağlığı açısından doğrudan bir tehdit oluşturmuyor. Ancak güçlü fırtınalar; elektrik şebekelerinde, uydu iletişiminde ve navigasyon sistemlerinde geçici aksamalara neden olabiliyor.

X-sınıfı patlama kayda geçti

4 Şubat’ta, NASA’nın Güneş Dinamikleri Gözlemevi (SDO – Solar Dynamics Observatory) tarafından son derece güçlü bir Güneş patlaması tespit edildi. Bu patlama, ABD Uzay Hava Tahmin Merkezi (SWPC – Space Weather Prediction Center) tarafından en yüksek şiddet kategorisi olan X-sınıfı olarak sınıflandırıldı.

X-sınıfı patlamalar, nadir görülmekle birlikte meydana geldiklerinde geniş çaplı teknolojik etkiler yaratabilen en güçlü Güneş patlamaları arasında yer alıyor.

SWPC, bu olayın ardından Dünya’nın Güneş’e bakan yüzünün büyük bölümünde bazı iletişim frekanslarında ciddi bozulmalar ve sinyal kayıpları yaşanabileceği uyarısında bulundu. Yapılan açıklamada, kesintilerin birkaç saat sürebileceği ifade edildi.

Kaynak: Aktif Güneş bölgeleri

Yetkililere göre son aktivite dalgası, Güneş Aktif Bölgesi 4366 olarak adlandırılan bir alandan kaynaklandı.
Aktif bölgeler:

Güneş yüzeyinde

Manyetik alan yoğunluğu çok yüksek olan

Patlama üretme potansiyeli taşıyan alanlar olarak biliniyor.

Son birkaç yıldır Güneş, doğal döngüsünün en hareketli evrelerinden birine girmiş durumda. Her ne kadar bu döngünün zirve noktası 2024’ün sonlarında gözlemlenmiş olsa da, uzmanlar 2026 yılına kadar büyük Güneş olaylarının yaşanmaya devam edebileceğini belirtiyor.

Güneş patlaması nedir?

Güneş patlamaları, çoğu zaman Koronal Kütle Atımı (CME – Coronal Mass Ejection) adı verilen devasa patlamalarla birlikte meydana geliyor. Bu olay sırasında:

Uzaya büyük miktarda ışık

Enerji

Ve yüklü Güneş parçacıkları fırlatılıyor.

Patlamayla oluşan elektromanyetik radyasyon, ışık hızında ilerleyerek Dünya’ya yaklaşık 8 dakika içinde ulaşıyor. Bu radyasyon ve ardından gelen parçacık bulutlarının oluşturduğu etkiye Güneş fırtınası deniyor.

CME’ler ise:

Saatte milyonlarca kilometre hızla ilerleyen

Devasa enerji yüklü plazma bulutları olarak tanımlanıyor.

Kuzey ve Güney Işıkları nasıl oluşuyor?

Güneş’ten gelen elektromanyetik enerji ve yüklü parçacıklar, Dünya’nın manyetik alanına çarptığında atmosferin üst katmanlarına yönleniyor. Burada:

Atomlar ve moleküllerle etkileşime girerek

Aurora adı verilen parlak ışık gösterilerini oluşturuyor.

Kuzey Yarımküre’de bu olay Kuzey Işıkları, Güney Yarımküre’de ise Güney Işıkları (Aurora Australis) olarak adlandırılıyor.

Güneş fırtınaları ne sıklıkla yaşanır?

Güneş, yüksek sıcaklıkta elektrik yüklü gazlardan (plazma) oluşur ve sürekli hareket halindedir. Bu hareketlilik, yaklaşık 11 yıllık Güneş döngülerini ortaya çıkarır.

Bu döngüde:

Başlangıç evresi solar minimum olarak adlandırılır
(Güneş lekeleri en az seviyededir)

Orta evre solar maksimum olarak bilinir
(Güneş lekeleri ve patlamalar en yoğun seviyeye ulaşır)

Mevcut döngü olan Güneş Döngüsü 25, Aralık 2019’da başlamıştır.
NASA ve NOAA (ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi) verilerine göre, Güneş 2024’te maksimum döneme ulaşmış, ancak yüksek aktivitenin 2026’ya kadar süreceği öngörülmektedir.

Dünya üzerindeki etkileri neler?

NASA’ya göre güçlü Güneş patlamaları:

📡 Radyo haberleşmesini

🧭 GPS ve navigasyon sistemlerini

⚡ Elektrik şebekelerini

🛰️ Uyduların çalışma düzenini etkileyebiliyor

Geçmişte yaşanan bazı örnekler:

1989 Quebec: Milyonlarca kişi saatlerce elektriksiz kaldı

2011 Çin: Radyo iletişiminde geniş çaplı kesintiler yaşandı

1859 Carrington Olayı: Telgraf ve demiryolu sistemleri devre dışı kaldı

Uzmanlara göre bu tür riskler, modern teknolojiye daha bağımlı hale gelen dünyada halen geçerliliğini koruyor.

Kaynak; BBC