IMF raporunda kritik Türkiye sorusu: 'Enflasyon düşükse fiyatlar neden bu kadar yüksek?'

Uluslararası Para Fonu’nun hazırladığı “Türkiye’de Hizmet Enflasyonu ve Döviz Kuru” başlıklı raporunda, kurda sağlanan görece istikrara rağmen hizmet enflasyonunda fiyatların yüksek seviyelerde kalıcı hale geldiğine vurgu yapıldı. Enflasyon düşük olmasına rağmen kira fiyatlarındaki artış ve esnafın girdi maliyetlerini hesap ederek fiyatlamayı yüksek tutması IMF’nin kafasını karıştırdı. Bu durumu sıra dışı olarak yorumlayan IMF, raporda fiyatlamanın enflasyon ve kur hareketlerinden bağımsız hareket etmemesi için yapısal reform önerisinde bulundu.

VATANDAŞIN İSYANI TEYİT EDİLDİ

Karar'ın haberine göre uzmanlar, “Önce kur bahanesiyle sonra açıklanan ve gerçekleşen enflasyon farkı gerekçe gösterilerek fahiş zamlar yapıldı. Bu da nedeni açıklanamayan artışlara yol açtı. IMF’nin şaşkınlığının ana nedeni tam da bu” diyerek değerlendirmelerini şöyle sürdürdü: “Çünkü IMF, her şeyin kitabına uygun yapıldığını düşünerek enflasyon düşerken ve kur çok fazla yükselmezken fiyatların normal olması gerektiği teorisinden yola çıkıyor. Hal böyle olunca hizmet ve kiradaki yükseliş karşısında şaşkınlığını gizleyemiyor. Vatandaşın isyanını IMF raporu teyit etmiş oldu.”

IMF TÜRKİYE’NİN ENFLASYONUNA AKIL ERDİREMEDİ: SORUNUN KAYNAĞI MAKYAJLI ENFLASYON

Türkiye’de enflasyonun olduğundan daha düşük gösterilmesi, buna karşın kira fiyatlarındaki artış ve esnafın girdi maliyetlerini hesap ederek fiyatlamayı yüksek tutması IMF’nin kafasını karıştırdı. Bu durumu sıra dışı olarak yorumlayan IMF, hazırladığı Türkiye raporunda fiyatlamanın enflasyon ve kur hareketlerinden bağımsız hareket etmemesi için yapısal reform önerisinde bulundu.

Enflasyonda yanlış iliklenen düğme devamında yeni sorunları da tek tek ortaya çıkardı. Vatandaşın ‘her şey çok pahalı geçinemiyoruz’ feryadı Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) son raporunda gözler önüne serildi. IMF, Türkiye’de enflasyonla mücadelenin önündeki temel sorunun artık hizmet fiyatları olduğunu açıkladı. IMF ekonomistleri Tara Iyer, Agustin Roitman ve James Walsh imzasıyla yayımlanan ve Ocak 2026 tarihini taşıyan “Türkiye’de Hizmet Enflasyonu ve Döviz Kuru” başlıklı raporda, döviz kurunda sağlanan görece istikrara rağmen Türkiye’de hizmet enflasyonunda fiyatların yüksek seviyelerde kalıcı hale geldiğine dikkat çekildi. Raporda, “Türkiye’de enflasyon 2021 yılından bu yana yüksek seyrediyor. Bu çalışma, bu enflasyonun kaynaklarını ve döviz kuru oynaklığının azaltılmasının etkisini araştırıyor. İki temel bulgu ortaya çıkıyor. Birincisi, 2021 yılının sonlarından bu yana TÜFE bileşenleri arasında enflasyon dinamiklerinde önemli bir farklılaşma yaşanmış; özellikle hizmet enflasyonu, mal enflasyonuna göre daha fazla yükselmiş. Bu sonuç hem tarihsel hem de ülkeler arası bağlamda dikkat çekici. Hizmet enflasyonundaki süreklilik genel olarak geniş tabanlı olup, kiralama hizmetleri önemli bir rol oynamakta. İkincisi, döviz kuru şoklarının hizmet enflasyonu üzerindeki etkisinin, mal enflasyonu üzerindeki etkisinden daha az olduğu tahmin edilmekte. Nominal döviz kuru şokuna karşı hizmet enflasyonunun en yüksek tepkisinin, şokun onda biri büyüklüğünde oldukça düşük olduğu tahmin edilmekte. Nitekim, 2023 yılının ortalarından bu yana, mal enflasyonu döviz kuru hareketlerine daha duyarlı hale geldiği için, hizmetlerin nispi fiyatında alışılmadık derecede keskin bir artış yaşanmış” denildi.

ŞAŞIRMALARI NORMAL

Uzmanlar hükümetin 2021’den bu yana gerçek enflasyonu makyajlayarak düşük göstermesinin sistemli hale geldiğini bunun da hizmet enflasyonunda hesapları şaşırttığını söyledi. IMF ekonomistlerinin şaşırmasının normal olduğuna vurgu yapan uzmanlar, “Makyajlı enflasyon piyasada ahlaksız zamların ana nedeni oldu. Daha önce kuru bahane edenler şimdi de açıklanan enflasyonla gerçekleşen enflasyon arasındaki farkı bahane ederek makyajın üzerinde zamlar yaptı. Bu da kiradan hizmet fiyatlarına kadar her kalemde nedeni açıklanamayan artışlara yol açtı. IMF’nin şaşkınlığının ana nedeni tam da bu. Çünkü IMF ekonomistleri her şeyin kitabına uygun yapıldığını düşünerek enflasyon düşerken ve kur çok fazla yükselmezken fiyatların normal olması gerektiği teorisinden yola çıkıyor. Türkiye raporunda da bu yolu izleyen IMF, hizmet ve kira fiyatlarındaki yükseliş karşısında şaşkınlığını gizleyemiyor. Biz de zaten son dönemde kira, sağlık, lokanta ve eğitim gibi hizmet sektörlerinde fiyatların akıl almaz bir şekilde yüksek olduğunu dile getirip duruyorduk. Vatandaşın isyanını IMF raporu teyit etmiş oldu’ dediler.

MAL VE HİZMET ENFLASYONU KOPTU KUR ETKİSİ ZAYIF

IMF’nin ekonometrik hesaplamalarına göre döviz kurunda yaşanan yüzde 10’luk bir artış, mal enflasyonunu yaklaşık 5 puan yükseltirken hizmet enflasyonundaki artış yalnızca 1 puanla sınırlı kalıyor. Bu tablo, özellikle kiralar, eğitim, sağlık ile lokanta-otel fiyatlarının döviz kurundaki sakinleşmeye rağmen neden düşmediğini ortaya koyuyor. Raporda dikkat çeken bir diğer nokta, hizmetlerin enflasyon içindeki ağırlığının hızla artması oldu. Hizmetler TÜFE sepetinde yüzde 40’ın altında paya sahip olmasına rağmen, 2024–2025 döneminde toplam enflasyonun yüzde 50–55’i bu kalemlerden kaynaklandı. IMF, bunun Türkiye’de son 15 yılın en yüksek seviyesi olduğuna işaret etti. IMF’ye göre hizmet enflasyonundaki kalıcılığın başlıca nedenlerinden biri kira fiyatları. Raporda, kira sözleşmelerindeki geriye dönük endeksleme alışkanlıklarının ve piyasa düzenlemelerinin hizmet fiyatlarının aşağı gelmesini zorlaştırdığı belirtildi. Bu nedenle hizmet enflasyonunun, mal enflasyonuna kıyasla çok daha yapışkan olduğu vurgulandı.

YAPISAL REFORMLAR ŞART

Son bir yıldır Türk ekonomistlerin yapısal reform olmazsa enflasyonda mücadelede başarı elde edilemeyeceği söylemlerine IMF ekonomistleri de destek verdi. Çalışmada, enflasyonla mücadelede yalnızca sıkı para politikası ve döviz kuru istikrarına dayanılmasının yeterli olmayacağı açık şekilde ifade edildi. IMF, hizmet enflasyonundaki ataleti kırmak için kur politikasını tamamlayacak yapısal reformların hayata geçirilmesi gerektiği uyarısında bulundu. Ekonomist Mustafa Sönmez de sosyal medya kanalı ile yaptığı açıklamada, “IMF, Türkiye’de kira, eğitim, sağlık, lokanta vb hizmet enflasyonuna dikkat çekmiş. İnandırıcı olmadıkça enflasyonla baş edemezsiniz diyor” dedi.