'Sıkılmak' meğer sağlık için faydalıymış!

Bir filmi izlerken ilgimizin dağılması, uzun bir toplantıda zihnin boşluğa düşmesi ya da çocuğun “yapacak hiçbir şey yok” yakınması… Sıkılmak evrensel bir duygu olarak uzun yıllardır “kaçınılması gereken” bir hâl gibi sunuluyor. Oysa yeni bilimsel çalışmalar, bu duruma bambaşka bir pencere açıyor.

Uzmanlara göre sıkılma, ilginin ya da zihinsel uyarılmanın azalmasıyla ortaya çıkan basit bir duygudan ibaret değil; sinir sisteminin kendini düzenlemesi için kritik bir fırsat.

Cumhuriyet'te yer alan habere göre nörobilim araştırmaları, sıkılma anlarında beynin farklı ağlarının devreye girdiğini ortaya koyuyor. Bir filmi izlerken dikkatimiz azaldığında, öncelikle dikkat ağı ve yürütücü işlev ağı yavaşlıyor. Bu durum, içeriğe odaklanmayı sürdüremediğimiz anların biyolojik yansıması.

Eşzamanlı olarak varsayılan mod ağı (default mode network) etkinleşiyor. Bu ağ, insanın içe döndüğü, kendisiyle ilgili düşünceler ürettiği bir bölge ve “zihinsel mola”nın temel mekanizması olarak görülüyor. Araştırmalar, sıkılma hâlinde bu ağın artan etkinliğinin üreticiliği tetiklediğini gösteriyor.

Bu süreçte insula bölgesi, içsel sinyalleri algılayarak “şu an sıkılıyorum” hissini işliyor. Amigdala ise sıkılmaya eşlik eden huzursuzluk ve kaçış isteği gibi duyguları düzenliyor. Beynin ön bölgesindeki ventromedial prefrontal korteks ise kişiyi yeni ve daha ilgi çekici bir uyarana yönlendirmeye çalışıyor.

Uzmanlara göre modern yaşamda asıl tehlike sıkılmak değil, tam tersine hiç sıkılmamayı başarmak. Sürekli bildirimler, yoğun çalışma temposu, çocukların ardı ardına eklenen aktiviteleri ve ekranların kesintisiz akışı; sinir sistemini sürekli tetikte tutuyor.