Rusya’da göç politikası: Teşvik eden modelden, güvenlik odaklı ve denetimli modele geçiş

Son 5 yılda ve özellikle Ukrayna savaşının başlamasının ardından Rusya’nın göç politikası daha güvenlik odaklı, daha seçici ve daha sıkı denetimli bir yapıya evrildi. Aynı dönemde, Rusya’nın demografik düşüşü ve iş gücü açığı da arttı. Resmi verilere göre bütün ülkede yaklaşık iki milyon göçmen/iş gücü ihtiyacı doğdu. Ancak göçmenlik konusunda yaklaşım değişti, mücadele yoğunlaştı. Denetimler ve kayıt sistemleri sıkılaştırıldı. Deportasyonlar ciddi şekilde arttı. Mesela sadece 2024’te yaklaşık 80 bin kişi ülkeden gönderildi. 2025’te büyük çaplı operasyonlar devam etti ve binlerce kişi sınır dışı edildi. 

Parlamento, Rusya Devlet Duması, yabancı işçilere yönelik kuralları sertleştiren bu tip hükümet tasarısını ilk okumada kabul etti. Yeni düzenleme, göçmenlerin ve ailelerinin ülkede kalma şartlarını önemli ölçüde sınırladı. Hükümet komisyonunun onay verdiği yeni yasayla birlikte, orduyu eleştirmekten izinsiz protestoya, aşırılıkçı sembol kullanımından yetkililere itaatsizliğe kadar pek çok fiil, deport için doğrudan gerekçe sayıldı. Kanun sadece sınır dışı sebeplerini genişletmekle kalmıyor, aynı zamanda yabancılara uygulanan idari para cezalarının alt ve üst sınırlarını da artırıyor. Yetkililer, düzenlemenin kamu düzeni ve güvenliğini koruma amacı taşıdığını vurguluyor. Yeni kurallar, göçmen işçilerin çocuklarını da kapsıyor: Çocuklar, yalnızca ebeveynin çalışma izni süresi boyunca Rusya'da kalabilecek. 18 yaşına girenler 30 gün içinde ya ülkeyi terk etmesi ya da çalışma izni başvurusu yapması gerekecek. Ayrıca, ebeveynlerin kendileri ve her bir çocuk için sabit miktarda peşin gelir vergisi ödemesi de şart koşuluyor.

Rusya'da yabancıların sınır dışı edilmesine yönelik yetkiler son dönemde zaten genişletilmişti. Ağustos 2024'te buna eklemeler yapılarak polis memurlarına mahkeme kararı olmaksızın yabancıları sınır dışı etme yetkisi verildi. Daha önce bu yetki sadece mahkemeler ve sınır güvenlik birimlerine aitti. İçişleri Bakanı Vladimir Kolokoltsev'in verdiği bilgiye göre, 2025 yılında Rusya'dan yaklaşık 72 bin yabancı sınır dışı edildi. Yeni düzenlemelerle bu rakamın daha da artması bekleniyor. Tasarı, Adalet Bakanlığı, Savunma Bakanlığı, İstihbarat ve diğer ilgili kurumların onayından geçti. Yeni kurallarda vizesiz kalış süresi yılda 90 gün ile sınırlandı. İçişleri Bakanlığı ve istihbarat yetkililerine, izleme, kimlik tespiti, sınır dışı etme yetkileri genişletildi. Yani bu aşamada göç konusu artık açıkça ulusal güvenlik meselesi olarak tanımlanıyor.

2025’te kabul edilen yeni göç politikası konsepti, yön değişimini netleştiriyor. Öncelikle kaçak göçün azaltılması hedeflendi. Nitelikli ve ihtiyaç duyulan iş gücünün seçici şekilde artırılması ve eğitim maksatlı gelenlerin artırılması yine öncelikli kategoriye alındı. Bunun yanında işçi açığının kapatılması rastgele değil, hedeflenmiş ve filtrelenmiş formüllerle çözülmeye çalışılacak. Geleneksel göçmen kaynaklarına (Orta Asya gibi) karşı daha sıkı kontrol yapılırken Avrupa, Afrika ve Asya gibi alternatif kaynaklar değerlendirilerek sonuca varılmaya çalışılacak.

Göç, risk kaynağı ve ekonomik araç!

Rusya’nın göç politikasını Avrupa ile karşılaştırmak gerekirse, Rusya’da devlet kontrolü ağır basıyor ve güvenlik öne çıkıyor. Göç, ülke için potansiyel bir risk kaynağı; ancak aynı zamanda ekonomik gelişim aracı. Genel olarak AB ülkelerinde ise öncelikle ekonominin rahatlaması için iş gücü; bunun yanında entegrasyon eğitimleri ile adaptasyon temini ve her aşamada insan hakları ile sosyal sorumluluk anlayışının olması. Rusya, güvenlik sorunu endeksiyle sert operasyonlar ile sınır dışını anlık yapabilirken, Avrupa bunu insan hakları refleksi ile hukuki süreçlerden sonra yapıyor. Bu nedenle uzun ve daha pahalı süreçlerde gerçekleştiriyor. Demografik sorun ise hem Rusya’nın hem de AB’nin lokomotif ülkelerinin temel çıkmazı olmaya devam ediyor. 

Rusya, bir bütün olarak göç politikasını sertleştirerek yasa dışı göçmenlere uygulanan yaptırımları ve cezaları artırdı. Bu değişiklikler, yabancı vatandaşların yüzde oranında yükselen suç oranlarına karşı alınan önlemler yeni yasalarla şekillendi. Bu gelişmede, Crocus City Hall konser salonunda gerçekleşen terör saldırısının etkisi de oldu. Saldırıyla ilgili açılan davanın sanıkları, çoğunluğu Tacikistanlı olmak üzere yabancı uyruklu kişilerdi. Rusya Soruşturma Komitesi’nin verilerine göre, 2024 yılının ilk sekiz ayında yabancılar 26 binden fazla suç işledi; bu, 2023 yılının aynı dönemine kıyasla yüzde 12 oranında artış anlamına geliyor. Yasa dışı göçmenler tarafından işlenen suçların sayısı ise 2 bin 880’den 8 bine yükseldi.

Geçici oturma izni, artık ancak bir Rusya vatandaşıyla evliliğin üçüncü yılında, basitleştirilmiş usulde verilebiliyor; bu uygulama da göçmenler arasındaki sahte evliliklerin önüne geçmeyi amaçlıyor. Yabancıların gireceği sınavlarla ilgili olarak, 2024 yılında aracı şirketlerin bu sınavların organizasyonuna ya da kabulüne katılması tamamen yasaklandı. Rusça bilmeyen göçmen çocukları okula kabul edilmiyor. Çocuğun eğitim kurumuna kaydı öncesinde, Rusya’da yasal olarak bulunup bulunmadığı ve dil seviyesinin yeterliliği kontrol edilecek.

Göçmenlerin askeri birliklere yönlendirilmesi

Rusya Soruşturma Komitesi Başkanı Aleksandr Bastrıkin, St. Petersburg Uluslararası Hukuk Forumu’nda düzenlenen ‘Modern Rusya’da Göç Politikasının Hukuki Yönleri’ başlıklı panelde, vatandaşlık almış yaklaşık 10 bin göçmenin Ukrayna’daki ‘askeri harekat bölgesine’ gönderildiğini belirtti. Göçmenlerin cephe gerisinde tahkimat inşa eden birliklerde görev almak üzere görevlendirildiğini kaydeden Bastrıkin, “Anayasa ve kanunlarımızda yer alan, vatandaşlık kazanmış kişilerin askerlik hizmeti için kayıt yaptırmaları ve gerekirse askeri harekata katılmaları gerektiği yönündeki hükümleri uygulamaya başladık,” ifadelerini kullandı. Müfettişlerin ‘vatandaşlık almış ancak askerlik kaydına katılmak istemeyen 30 binden fazla kişiyi tespit ettiklerini ve kayıt altına aldıklarını’ da sözlerine ekledi.

Sonuç olarak bu yeni düzenlemeler, Rusya'nın göç politikasında son dönemde attığı sıkı adımların bir devamı niteliğinde. 2024 yılından bu yana göç politikasını "iyileştirmek" amacıyla 22 federal yasa yürürlüğe konuldu. 1 Mart 2026'dan itibaren işverenler, bölgesel kotaları aşan yabancı çalışanları işten çıkarabilme hakkına sahip oldu. Ayrıca, 2026-2030 devlet göç politikası konsepti kapsamında, göçmenler için dijital profiller oluşturulması, biyometrik veri toplanması ve sıkı tıbbi kontroller öngörülüyor. Halihazırda ülkenin üçte birinden fazla bölgesi, kurye, taksi, perakende gibi sektörlerde yabancı çalıştırılmasına kısıtlama getirmiş durumda. Uzmanlara göre bu adım, hem göçmen iş gücünü daha sıkı denetlemeyi hem de kayıt dışılığı azaltmayı hedefliyor. Ancak iş gücü açığı yaşayan sektörlerde yeni zorluklar yaratabileceği de belirtiliyor. Bütün bu nedenlerle Rusya, son dönemde göçmenler için daha az cazip hale geldi. Federal İstatistik Kurumu (Rosstat) verilerine göre, 2023 yılında ülkeye yurt dışından 560 bin 400 kişi geldi; bu rakam, 730 bin kişinin geldiği bir önceki yıla göre yüzde 23 daha az. Yeni gelenlerin sayısı son 10 yılın en düşük seviyesine geriledi.