Gayr-i müslimlerle ilgili Üstadın yaklaşımı

Üstad Hazretleri 1907’de geldiği İstanbul’dan döndükten sonra şarkta aşiretler içinde dolaşırken o gün için, onların önemli buldukları sorular sorulmuş ve bunlara cevap verilmiş. 1909’da Münazarat isimli bir kitap yazılmış. Orada günümüze bakan yönüyle bazı önemli sorulara cevaplar verilmiş. İşte o sorular ve cevaplardan bazıları. 

Müsâvât ise, fazilet ve şerefte değil, hukuktadır. Hukukta ise, şah ve gedâ birdir. Acaba bir şeriat, ‘Karıncaya ayak basmayınız’ dese, onlara zarar vermekten men edip yasak, koysa, insanların hukukunu nasıl ihmâl eder?  Kellâ!..  Biz yerine getirmedik. Evet Hz. Ali’nin (R.A.) sıradan bir Yahudi ile muhâkemesi… İftihar vesileniz olan Salahaddin Eyyûbî’nin sıradan bir Hıristiyan ile mahkemelik olarak hâkim önüne çıkması sizin şu yanlışınızı tashih eder zannederim.

Kendimizi dev aynasında görmemeliyiz. Kabahat bizde… Tamamen zimmetimize alamadık. Hakkıyla İslam’ın adâletini gösteremedik. Sonra da istedik, kuvvetimiz kalmadı. (…)  Size bunu katiyyen söylüyorum ki: Şu  memleketin saadeti ve selameti Ermenilerle ittifak etmeye ve dost olmaya  bağlıdır. Bir şey söyleyeceğim: Ermenilerin birden varlık sayfasından silinmesi mümkün olabilir mi ki, yalnız size husumetin faydası olsun. Yoksa mutlaka husumet ve düşmanlık zarardır. Halbuki Âdem zamanından yolda arkadaşlık eden bizimle gelmiş büyük bir unsurun yok olması değil, belki küçük bir kavmin mahvolması dahi söz konusu değil… 

Amr Dellan kabilesi bin senedir yine Amr Dellan’dır. Hem de Ermeniler uyanmışlar, siz uykudasınız, rüya görüyorsunuz.  Hem de milliyet fikriyle ittifak halinde ve kuvvetlidirler. Siz ise aranızdaki ihtilaf ile şimdilik zayıf ve boşsunuz. Hem de galip gelm