[M.Ertuğrul İncekul] Müslümanlar neden geri kalıyor?

Nerede düştüğümüzü, niye düştüğümüzü bilirsek, aynı yerden ve aynı hataya düşmeden ayağa kalkabiliriz. Tarih ayniyle tekrar etmiyor, figüranlar değişiyor, şartlar değişiyor, sahne değişiyor, senaryo değişiyor. Ama misli ve misali ile hikâyelerimiz tarih boyu hep aynı. 21. yüzyıl acılarının şubesi gibi tarihin karanlık örneklerinden hep misal verip, ortak noktalarımızı yazmak, acımıza acı katmak ben de istemiyorum. Ama neylersiniz ki böyle insanlık dramı yaşandığı dönemlerde aydınların, yazarların, düşünürlerin en önemli görevi de kendi halkımızın çektiği kollektif acıları ve krizleri daha evrensel boyuta taşıyabilmek ve ilişkilendirmektir.

Müslümanların düşüş ve geri kalış sebepleri için şu tespitleri yapıyor Cemâlettin Efgâni. Efgani, Müslüman milletler için kurtuluş yolunu ararken önce dinin etkisini araştırmış, ilk asırlardaki büyük hamleyi, gelişmeyi, fetihleri, ilim, kültür ve medeniyet alanlarında katedilmiş mesafeleri örnek göstererek doğru anlaşılan ve yaşanan dinin gerilemede etkili olmadığını tespit etmiş, sonra da duraklama ve gerilemenin sebeplerini bulmaya çalışmıştır.

Ona göre bu sebepleri şöyle sıralamak mümkündür:

a) Hilâfetin saltanata dönüşmesi, sözde halifelerin ilim ve ictihaddan uzaklaşarak isim ve merasimle yetinmeleri, müslümanların birden fazla halife tarafından yönetilmesi suretiyle bölünmeleri.

b) Din ve milliyet bir toplumu ayakta tutan iki önemli güç olduğu halde her ikisinin de zayıflaması, halifelerin yabancıları devlet hizmetinde istihdam etmeleri.

c) III ve IV. (IX-X.) yüzyıllarda zındıkların ve bâtınîlerin yaydığı bâtıl inançlar ve safsatalar.

d) Cebir inancının yaygınlaşarak Müslümanların heyecan ve hamlelerini durdurması.

e) Hz. Peygamber’e nispet edilen uydurma hadislerin ve İsrâiliyat’ın din kisvesine bürünmüş hainler tarafından kitaplara sokulması ve böylece Müslümanların temiz inançlarının kirletilmesi.

f) Eğitim ve öğre