ABD seçimleri Erdoğan’ın elini zayıflattı: Washington ile ilişkilerde yeni dönem kapıda mı?

ABD’de 3 Kasım’da gerçekleştirilen ara seçimlerin sonuçları, Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceğine yönelik tartışmaları da beraberinde getirdi. Kongre’de Cumhuriyetçilerin güç kaybetmesi, Başkan Donald Trump’ın önümüzdeki iki yılda izleyeceği politikaların yanı sıra Ankara ile Washington arasındaki ilişkileri de etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Zaman Amerika'nın haberine göre, Brüksel merkezli Diplomasi ve Ekonomi Enstitüsü uzmanı, eski diplomat Haşim Tekineş, seçim sonuçlarının Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve hükümeti açısından olumlu olmadığını ancak iki ülke arasındaki ilişkilerde köklü bir kopuş beklemediğini söyledi.

Turkish Minute Washington temsilcisi Orhan Sait Berber’e değerlendirmelerde bulunan Tekineş, Kongre’deki siyasi dengelerin değişmesinin Ankara'nın beklentilerini zorlaştırabileceğini belirtti.

Tekineş, seçim sonuçlarının Erdoğan açısından ideal bir tablo oluşturmadığını ancak Türk-Amerikan ilişkilerindeki mevcut yakınlaşmayı sona erdirecek bir gelişme olarak görülmemesi gerektiğini ifade etti. Trump ile Erdoğan arasındaki kişisel ilişkinin, ikili ilişkilerin önemli belirleyicilerinden biri olmaya devam edeceğini vurguladı.

F-35 DOSYASINDA KONGRE ENGELİ BÜYÜYEBİLİR

Seçim sonuçlarının Türkiye açısından en önemli yansımalarından birinin savunma sanayii alanında ortaya çıkabileceğini belirten Tekineş, özellikle Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına yeniden katılma girişiminin Kongre'deki siyasi dengelerden etkilenebileceğine dikkat çekti.

Ankara'nın Trump yönetiminden Suriye politikası, F-35 programına dönüş ve F-16 savaş uçaklarının satışı konusunda beklentileri bulunduğunu hatırlatan Tekineş, Suriye başlığında Türkiye'nin önemli ölçüde istediğini elde ettiğini ancak F-35 meselesinin çok daha karmaşık olduğunu söyledi.

Kongre'de hem Cumhuriyetçiler hem de Demokratlar arasında Türkiye'ye yönelik eleştirel bir yaklaşım bulunduğunu belirten Tekineş, Trump'ın bu siyasi atmosferi aşabilecek en önemli aktör olduğunu ancak seçimlerin ardından onun da hareket alanının daraldığını savundu.

Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemlerini satın almasının ardından 2019 yılında F-35 programından çıkarılmış, 2020 yılında ise ABD'nin CAATSA yaptırımlarıyla karşı karşıya kalmıştı.

Bu nedenle Türkiye'nin programa yeniden dahil edilmesi yalnızca Trump ile Erdoğan arasındaki görüşmelere değil, ABD'deki yasal düzenlemelere ve Kongre'nin tutumuna da bağlı.

S-400'LER ÜÇÜNCÜ BİR ÜLKEYE Mİ GÖNDERİLECEK?

Tekineş, F-35 programına dönüş konusunda S-400 sistemlerinin geleceğinin de belirleyici olabileceğini söyledi.

Türkiye'nin S-400'lerden vazgeçmesi karşılığında F-35 programına yeniden kabul edileceğine ilişkin güvence alması durumunda sistemlerin üçüncü bir ülkeye devredilmesinin gündeme gelebileceğini belirten Tekineş, böyle bir ihtimalin ABD'den alınacak garantilere bağlı olduğunu ifade etti.

Ancak S-400'lerin başka bir ülkeye gönderilmesine ilişkin kesinleşmiş bir anlaşma bulunmuyor. Bu seçenek şimdilik diplomatik bir olasılık olarak değerlendiriliyor.

BIDEN DÖNEMİNDE KURUMSAL, TRUMP DÖNEMİNDE LİDERLER DİPLOMASİSİ

Türkiye-ABD ilişkilerinin son yıllardaki seyrini de değerlendiren Tekineş, iki ülke arasındaki ilişkilerin 2010'lu yıllarda ciddi sorunlarla karşı karşıya kaldığını hatırlattı.

Trump'ın ilk başkanlık döneminde, 2019 yılında Erdoğan'a gönderdiği ve kamuoyunda tartışma yaratan "Aptal olma" ifadeli mektubu ilişkilerdeki gerilimin önemli örneklerinden biri olarak gösterdi.

Aynı yıl Suriye'nin kuzeyinde yaşanan gelişmelerin, Erdoğan'ın Trump ile doğrudan iletişim kurma yöntemini de etkilediğini belirten Tekineş, Ekim 2019'da ABD askerlerinin bölgedeki bazı noktalardan çekilmesinin ardından Türkiye'nin Barış Pınarı Harekâtı'nı başlattığını hatırlattı.

Tekineş'e göre Erdoğan, bu süreçte Trump ile doğrudan temasın önemini ve ABD Başkanı ile nasıl bir diplomatik iletişim kurulması gerektiğini daha iyi kavradı.

Joe Biden döneminde ise iki lider arasında benzer bir kişisel yakınlık oluşmadı. Buna rağmen ilişkiler tamamen kopmadı; F-16 satışı, NATO'nun genişlemesi ve Ukrayna savaşı gibi başlıklarda kurumsal diplomasi ön plana çıktı.

Ankara'nın Washington Büyükelçiliğine kariyer diplomatı Sedat Önal'ı ataması da Tekineş tarafından kurumsal diplomasiye verilen önemin göstergelerinden biri olarak değerlendirildi.

Trump'ın Ocak 2025'te yeniden Beyaz Saray'a dönmesiyle birlikte iki ülke arasındaki kurumsal temaslara liderler arasındaki doğrudan iletişim de eklendi.

DEMOKRATLARIN TÜRKİYE ELEŞTİRİLERİ ARTABİLİR

Ara seçimlerin ardından Demokratların Kongre'deki etkisinin artması, Türkiye'deki demokrasi, hukuk devleti ve insan hakları konularının Washington'da daha fazla gündeme gelip gelmeyeceği sorusunu da beraberinde getirdi.

Tekineş, Demokratların bu konularda Cumhuriyetçilere kıyasla daha eleştirel bir tutum sergileyebileceğini kabul etti. Ancak bu eleştirilerin ikili ilişkilerin ana gündem maddesi haline gelmesini beklemediğini söyledi.

Demokrasi ve insan hakları başlıklarının zaman zaman stratejik meselelerle bağlantılı olarak gündeme getirildiğini savunan Tekineş, mevcut olumlu diplomatik atmosferin bu konuların ön plana çıkmasını sınırlayabileceğini dile getirdi.

BÖLGESEL GELİŞMELER ANKARA'NIN ÖNEMİNİ ARTIRIYOR

Tekineş'e göre Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerin geleceğini yalnızca Kongre'deki siyasi dengeler belirlemeyecek. Ukrayna savaşı, İran'la ilgili gelişmeler, Yemen'deki çatışmalar ve bölgesel güvenlik meseleleri de Ankara'nın Washington açısından stratejik önemini korumasını sağlayacak.

İran'la yaşanan savaş sırasında ABD donanmasının Türkiye'ye yöneldiği belirtilen dört füzeyi düşürdüğünü ifade eden Tekineş, bu tür güvenlik gelişmelerinin iki ülke arasındaki işbirliğinin önemini gösterdiğini savundu.

Tekineş'in değerlendirmelerine göre ABD'deki ara seçimler, Erdoğan yönetiminin özellikle savunma sanayii alanındaki beklentilerini zorlaştırabilir. Ancak Trump ile Erdoğan arasındaki kişisel yakınlık ve iki ülkenin bölgesel çıkarları, Washington-Ankara hattındaki mevcut işbirliğinin devam etmesini sağlayabilir.