ABD'de Meta'ya Gençleri Bağımlı Hale Getirme İddiasıyla 1,4 Trilyon Dolarlık Dava Açıldı

Facebook, Instagram ve WhatsApp gibi uygulamaları bünyesinde barındıran Meta, Instagram ve Facebook'un gençleri kasıtlı olarak bağımlı hale getirerek ruh sağlıklarını bozduğu iddiasıyla çok sayıda dava ile karşı karşıya.

Eyalet başsavcıları, Meta'ya ait sosyal medya platformlarının işlevlerinin reşit olmayan kullanıcıları bağımlı hale getirmeyecek şekilde kısıtlanmasını talep ediyor. Bu kısıtlamalar arasında 'sonsuz kaydırma', sık bildirimler ve 'beğeni' sayısının gösterilmesi gibi özellikler bulunuyor. Davacılar, uygulamaların içeriklerine değil, tasarımlarına itiraz ediyor. ABD hukuku, içerik konusunda platformlara geniş dokunulmazlık tanıyor.

Talep edilen 1,4 trilyon dolarlık (yaklaşık 1,2 trilyon Euro) tazminat, Meta'nın borsadaki toplam değerine yakın bir meblağı temsil ediyor. Savcılar, bu tazminatı Facebook ve Instagram'dan etkilenen her genç ve çocuk için kişi başına düşecek şekilde hesapladıklarını belirtiyor.

Dava, 11 Ağustos 2026 Çarşamba günü jüri seçimiyle başlayacak. Duruşmaların gelecek hafta salı günü başlaması ve yaklaşık altı hafta sürmesi bekleniyor. Kararın Ekim ayı başında açıklanması öngörülüyor.

ABD'de sosyal ağlara karşı daha önce de benzer davalar açıldı. Geçtiğimiz Mart ayında Los Angeles'taki bir jüri, Instagram ve YouTube'u, 20 yaşındaki bir davacıya 6 milyon dolar ödemeye mahkum etmişti. Yine Mart ayında ve geçen hafta, New Mexico eyaletinde görülen davalarda Meta, sosyal medya platformlarının gençler üzerindeki etkileri nedeniyle toplam 942 milyon dolar cezaya çarptırıldı.

Kaliforniya'da başlayacak olan bu dava, federal düzeyde görülen ilk dava olması sebebiyle Meta için daha geniş sonuçlar doğurabilir. Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in, Eylül ayı sonunda yapılacak duruşmada üç saat boyunca sorgulanması planlanıyor.

Dava, eski Facebook çalışanı Frances Haugen'in 2021 sonunda yayımladığı 'Facebook Dosyaları'na dayanıyor. Binlerce sayfalık bu belgeler, sosyal medya uygulamalarının reşit olmayan kullanıcıların ruh sağlığı üzerindeki etkilerine dair Meta içinde yapılan araştırmaların sonuçlarını içeriyor. Belgelere göre şirket, sosyal medya tüketiminin zararlı etkilerini bilmesine rağmen bu konudaki endişe ve uyarıları reddetmişti.

Haugen'in ifşalarının ardından onlarca ABD eyaleti ortak bir soruşturma başlatmış, iki yıl süren soruşturmalar sonucunda yaklaşık 30 eyalet Meta'ya dava açmıştı. 11 Ağustos'ta başlayacak davada dört eyalet, diğer eyaletleri temsilen bir pilot dava yürütecek. Meta'nın bu davayı kaybetmesi durumunda, şirket, dava açan tüm eyaletlerle bir anlaşma yapmak durumunda kalabilir.

TikTok, Snapchat ve Google'a ait YouTube gibi diğer çevrimiçi platformlar da yerel, eyalet ve federal düzeyde benzer davalarla karşı karşıya.

Meta ise gençlerin ruh sağlığının tek bir sosyal medya hizmeti tarafından etkilenmediğini savunuyor. Şirket, eleştirilen bazı özelliklerin anayasal ifade özgürlüğü hakkı kapsamında dokunulmaz olduğunu iddia ediyor. Öte yandan Meta, Snap, TikTok ve YouTube ile birlikte Kentucky eyaletindeki bir okul bölgesine, benzer bir davanın sona ermesi için 27 milyon dolar ödemeyi kabul etti. Bu anlaşma, emsal olabilecek yaklaşık 200 bin benzer davanın önüne geçmiş oldu.

Oakland'daki davaya sosyal medya bağımlılığı geliştiren çocuk ve ergenlerin ebeveynleri de katılım sağlayabilecek. Duruşmaların YouTube üzerinden canlı olarak izlenmesi de mümkün olacak. Jüri, karar konusunda sadece görüş bildirebilecek. Olası ceza veya yükümlülük, yargıç Yvonne Gonzalez Rogers tarafından belirlenecek. Rogers, daha önce Apple ile Epic Games ve Elon Musk ile OpenAI arasındaki davaları yönetmişti.