Bir daha dönmemek üzere

         Abdürreşid İbrahim Efendi, uzun yolculuğa çıkarken diyor ki:

         İşte şu asıl vatanım olan Tara’da da üç hafta kadar kaldıktan sonra, ailemle birlikte oradan ayrılarak Topolsk, Tamam, Pirme yoluyla Kazan’a geldim. Asıl büyük seyahate buradan başlayacağım ve maksadım ise burada bir ev kiralayarak çocuklarımı burada bırakmaktı. Kazan’da bulundukça eve lazım olacak şeyleri tedarik etmeye mümkün olduğu kadar çalıştım. Bir ev için her ne lazımsa tedarik ederek mefruşatını tamamladım.

         Diğer taraftan da kalbimde uzun bir seyahat plânı kurulmuş, bir çok vakitlere kadar çoluk çocuğumu Rezzak-ı Zü’l-Kuvveti’l-Metin olan Cenab-ı Vacibü’l-Vücuda bırakarak bizzat kendim gurbeti seçeceğim gibi, çocuklarımı gurbete atacağımı düşünmekteyim.

         Uzun bir müddet için sefere gideceğim. Evin ihtiyaçları tedarik olundu. Bir ay için ev kirasını verdim. Çocukların nafakalarını da hallettim. Fakat kendim için yolculuğa çıkacak kadar bir paranın yokluğu yolumu kesmekte idi. Artık bunun için de borçlanmaya karar verdim. Dostların birinden yirmi ruble borç aldım. Hemen bir mani çıkmadan yola çıkmak üzere teşebbüs etmiştim. O günü Rusya’nın payitaht gazetelerinde Reval mülâkatı, Şark meselesinde kat’î bir karar vereceği haberini getirdi. Zaten İslam âleminde ümitsizlikten başka bir şey yoktu. Türkiye inkılabının nasıl bir neticeye varacağı meçhuldü. Biz de her zaman uzun ve derince düşünmekle uğursuz Şark meselesi için bir son verileceğine kanaat etmiştik. Fakat mutlaka Osmanlı kahramanları son nefese kadar can feda edeceklerini de düşünürdük. Bundan dolayı ben de kırlangıcın Nemrud’un ateşine ağzıyla su götürdüğünü hatırlayarak uzak doğuya doğru harekete geçtim. Fakat kalbimde yerleşmiş olan uzun seyahati kendimden başka kimse bilmiyor; âilem ise yolculuğumun sonunda Ofa, d