Güvenlik mimarisi artık sadece Ukrayna’nın kaderiyle sınırlı değil!
Abu Dabi’de Rusya–Ukrayna–ABD üçlü görüşmeleri sadece bir ateşkes meselesi değil; Avrupa güvenlik mimarisinin nasıl inşa edileceğine dair kritik bir sınav oldu. Amaç, savaşın durdurulmasıyla sınırlı kalmayıp, savaş sonrası güvenlik düzeninin de netleşmesini sağlamak. Bir haftalık mekik diplomasisi sonrasında ortaya çıkan tablo, kalıcı bir barış anlaşmasından ziyade tarafların pozisyonlarının test edildiği, ABD'nin baskıyı ve arabuluculuğu artırdığı ancak liderler arasında henüz stratejik bir uzlaşıya varılamadığı geçiş aşamasına işaret etmektedir. Süreç, önümüzdeki haftalarda yapılması planlanan yeni tur görüşmelere kadar tarafların taktiksel hamleleriyle şekillenmeye devam edecek. Ukrayna tarafının temel öncelikleri çatışmanın durdurulması, güçlü güvenlik garantileri ve ekonomik toparlanma iken, Rusya tarafının ise sahadaki güncel taleplerinde ve güvenlik beklentilerinde ısrarcı olduğu görülüyor.
Abu Dabi’deki ilk tur görüşmelerin atmosferi olumlu ve yapıcı bulunsa da süreç "oldukça zor ve karmaşık", liderler arasında büyük bir güven eksikliği bulunuyor. Kapsamlı bir siyasi ya da toprak çözümünden ziyade, ilk etapta insani alanda ve esir takası gibi konularda kısmi ilerlemeler kaydedildi. Avrupa ülkeleri doğrudan müzakere masasında yer almadı, sadece süreç hakkında bilgilendirildiler. Ancak ABD tarafı, bir sonraki müzakere turunda Avrupalı aktörlerin de sürece dahil olacağını belirtti. Bu durum, Avrupa’nın Ukrayna’daki güvenlik mimarisindeki rolünün Washington tarafından şekillendirilmeye çalışıldığına işaret ediyor. Sonrasında, 12-13 Kasım’da, Dublin’de yapılan zirvelerin ardından ise yeni müzakere turuna Avrupa adına Fransa, İtalya, Almanya, Polonya ve İngiltere’nin katılacağı açıklandı. Avrupa Birliği ulusal güvenlik danışmanlarının da hazır bulunacağı görüşmelerin “uzman düzeyinde” yapılması planlanıyor.
Bu son yapılan görüşmelerin amacı Rusya-Ukrayna alanından çıkarak, savaşın durdurulmasının ötesinde, savaş sonrasını da kapsayacak bir güvenlik çerçevesi inşa etmek. Ancak bu çerçevenin kimler tarafından, hangi ilkelerle ve ne zaman inşa edileceği konusunda hala derin anlaşmazlıklar var. Avrupa tartışmanın merkezinde kalmak istiyor ama belirsizliklere halen çözüm getiremiyor. Ukrayna ile Rusya arasındaki çatışmayı durdurmak elbette öncelik; fakat savaşın geri dönmesini engelleyecek güvenlik mekanizmalarının da hemen işler halde olması isteniyor. ABD’nin adımları bu ikisini bir araya getirmeye çalışıyor.
Şimdiye kadar Avrupalı liderler, ateşkesi koşul olarak görmekten vazgeçmediler. Von der Leyen ve Barrot gibi isimler, ateşkes olmadan güvenlik mimarisinin tartışılmasına prim vermeyeceklerini söylediler. Bu, “önce ateşkes sonra güvenlik” sıralaması olarak okunabilir. Ancak ABD tarafı, güvenlik garantileri ve kriz mekanizmalarını şimdiden konuşup tasarlamak gerektiğini savunuyor; bu, Avrupa’da erteleme işaretlerini azaltmaya dönük bir sinyal olarak da görülebilir.
Fakat Avrupa için “masada olmak” ile “masada etkili olmak” arasındaki fark, bu süreçte kilit bir soru olarak duruyor. Avrupa için kaygı; Washington’un belirlediği çerçeve içinde kendi güvenlik çıkarlarını yeterince koruyup koruyamayacağı.
Rusya’dan Batı’ya Güvenlik Şartı: NATO 1997 Sınırlarına Dönsün
Bu arada The New York Times önemli bir iddiayı haberleştirdi. Rusya, ABD’li temsilciler Steve Witkoff ve Jared Kushner’ın Kremlin ziyaretinden iki gün önce Washington’a Avrupa’nın güvenlik mimarisine ilişkin yeni taleplerini iletti. The New York Times’ın haberine göre 10 Kasım tarihli belgede, Ukrayna’nın yanı sıra Doğu Avrupa, Güney Kafkasya ve Orta Asya’daki eski Sovyet cumhuriyetleri ile Varşova Paktı ülkelerinin Batı ile askerî iş birliğini sınırlandırması isteniyor. Bu talep, Moskova’nın NATO’nun genişlemesini ve Batı’nın eski Sovyet coğrafyasındaki askerî varlığını kısıtlama çabası olarak yorumlanıyor.
Moskova’nın talepleri arasında NATO’nun askerî altyapısının 1997 öncesindeki konumuna çekilmesi yer alıyor. Belgede ayrıca ABD’nin yanı sıra İngiltere ve Fransa’nın nükleer kapasitesini Avrupalı müttefikleriyle paylaşmaması ve Batılı ülkelerin Ukrayna’ya askerî amaçlı ürün tedarik etmemesi isteniyor. Bu maddeler, Rusya’nın Avrupa’daki askerî dengeyi kendi lehine yeniden kurma hedefini ortaya koyuyor. Belgede dikkat çeken bir ayrıntı da Ukrayna’nın Avrupa Birliği’ne üyeliğine karşı çıkılmaması. NYT’ye göre Rusya, Ukrayna’nın AB üyeliğine, savunma alanındaki iş birliğine katılmaması şartıyla itiraz etmiyor. Bu, Moskova’nın Kiev’in ekonomik entegrasyonuna değil, askerî ve güvenlik bağlarına odaklandığını gösteriyor.
Avrupa için böyle bir “yeniden denetim” fikri, çatışmanın sıcaklığı azalsa bile güvenlik risklerini azaltabilecek bir yol olarak görülüyor. Ancak bu mekanizmaların uygulanabilirliği, tarafların güven düzeyi ve ortak denetim istekleriyle sıkı sıkıya bağlı. Avrupa’nın bu alanda kendini güvenceye almak istemesi anlaşılır bir durum; ancak ABD’nin bu alanda nihai karar verici olması tartışmaları daha da alevlendirecek gibi görünüyor. Ukrayna ise ateşkesi ve güvenlik garantilerini alırken, savaş sonrası yeniden yapılanmayı hızlıca hayata geçirmek istiyor; esir değişimi, insani adımlar ve finansal güvence bunların öncü temsilcileri olarak öne çıkıyor. Taraflar arasındaki temel fark, hangi aşamadan itibaren hangi konuların masaya alınacağına dair belirgin bir yol haritası eksiliği.
Avrupa tek sesle hareket etme hedefini netleştirmeli
AB’nin bütün üyelerinde Ukrayna savaşı konusunda ortak bir yaklaşım ve ortak bir güvenlik anlayışı halen yok. Soğuk Savaş mekanizmalarının yeniden canlandırılması için güvenlik mimarisinin tüm taraflarca benimsenmesi şart. Ancak bu süreçte, “nasıl ve kimlerle konuşulur?” sorusu netleşmeli; Avrupa’nın temsiliyeti gerçek bir katılım ve karar alma kapasitesiyle güvence altına alınmalı. Ukrayna’nın Avrupa entegrasyonu ve savunma iş birlikleri üzerinde bir netlik olmalı; Ukrayna’nın AB üyeliğine bakış ve güvenlik perspektifi, savaş sonrası güvenlik mimarisinin çizilmesinde bir odak noktası olarak korunmalı.
Güvenlik mimarisi artık sadece Ukrayna’nın kaderiyle sınırlı değil; savaş sonrası küresel sistemin nasıl şekilleneceği ile ilgili bir tartışmayı doğuruyor. Avrupa kendini o tartışmanın merkezi yapabilir ya da masa dışı kalabilir. Atılacak adımlar, yalnızca “ateşkesin nasıl sağlanacağı”na değil, “Avrupa güvenliğinin hangi ilkelere göre inşa edileceğine” dair ortak aklın ne kadar hızlı ve hangi koşullarda oluşabileceğine bağlı. Bu süreç, Avrupa için bir güvenlik planı yazmaktan çok, güvenliğin ortak dili ve ortak yükümlülükler geliştirmek anlamına geliyor. Avrupa, ya bu dili net bir çerçeveye oturtacak ya da güçler dengesinin yeniden yazıldığı bu dönemde kendi sahasından çekilecek. Avrupa birliği temsilinin netleşmesi ve çok taraflı formatın kurulması, süreçte kilit engellerden biri olarak görünüyor.


















