Hürmüz ve Süveyş’teki güvenlik sorunları, Güney Afrika limanlarını öne çıkarıyor

Türkmen Terzi / Güney Afrika

Güney Afrika’nın Doğu Cape eyaletinde bulunan Ngqura Limanı, Coega Özel Ekonomik Bölgesi ile birlikte ülkenin sanayi, lojistik ve ihracat faaliyetlerinin önemli merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Transnet Ulusal Limanlar İdaresi (TNPA) Müşteri İlişkileri Müdürü Angelique Swartbooi, yabancı gazetecilere Ngqura Limanı’nın kapasitesi ve bölgedeki ticari faaliyetler hakkında bilgi verdi.

Güney Afrika’nın en derin su limanı olan Ngqura’da konteyner terminalinin su derinliğinin 15,9 ila 16 metre arasında olduğunu belirten Swartbooi, terminalin yıllık tasarım kapasitesinin 2 milyon TEU, mevcut kurulu kapasitesinin ise 1,2 milyon TEU olduğunu söyledi. Swartbooi, yıllık konteyner elleçleme hacminin yaklaşık 700 bin ila 800 bin TEU arasında değiştiğini ifade etti.

Liman, Güney Afrika’nın sanayi ve tarım ürünlerinin dış pazarlara taşınmasında da kullanılıyor. Swartbooi’nin verdiği bilgilere göre Mercedes-Benz ve Volkswagen üretiminde kullanılan bazı parçalar liman üzerinden ithal edilirken, başta narenciye olmak üzere çeşitli meyveler Avrupa pazarlarına ihraç ediliyor. Ngqura’dan yılda yaklaşık 7 milyon ton manganez de ihraç ediliyor.

Coega Özel Ekonomik Bölgesi’ndeki sanayi faaliyetleri ile liman arasındaki bağlantıya da dikkat çeken Swartbooi, Orion Carbon Engineering’in karbon siyahı üretiminde kullanılan hammaddelerinin de liman üzerinden taşındığını belirtti.

Ngqura Limanı haftanın yedi günü, 24 saat faaliyet gösteriyor. Swartbooi, TNPA’nın liman altyapısı ve denizcilik hizmetlerinden, Transnet Liman Terminalleri’nin (TPT) ise terminal işletmeciliğinden sorumlu olduğunu söyledi. Devlete ait Transnet’in özel sektörün liman işletmeciliğine ortaklıklar yoluyla katılmasına da imkân sağladığını kaydetti.

Coega’da yeni yatırımlar ve istihdam

Ngqura Limanı’nın hemen yanında yer alan Coega Özel Ekonomik Bölgesi, üretim ve ihracata yönelik yatırımlarıyla bölgenin ekonomik yapısında önemli bir yer tutuyor.

Coega Development Corporation’ın (CDC) yeni CEO’su Themba Koza, uluslararası medya kuruluşlarının temsilcilerine yaptığı konuşmada, Coega’nın yalnızca sanayi tesislerinden oluşmadığını, yatırım, üretim, istihdam ve küresel değer zincirleri arasında bağlantı kurmayı amaçlayan bir ekonomik bölge olduğunu söyledi.

CDC’nin yıllık raporuna göre Coega’da 2024 mali yılında 13 yeni yatırımcı bölgeye geldi. Koza, bu yatırımların toplam değerinin yaklaşık 885 milyon rand olduğunu belirtti. Aynı dönemin sonunda bölgede 67 faal yatırımcı bulunduğunu ve bunların toplam yatırım değerinin yaklaşık 12,5 milyar rand seviyesine ulaştığını söyledi.

Koza, Coega’daki yatırımların bugüne kadar 11 binden fazla operasyonel istihdam oluşturduğunu, 2024 mali yılında ayrıca yaklaşık 4.500 inşaat işi sağlandığını ve yaklaşık 5.000 kişinin eğitimden geçirildiğini aktardı.

“Her yatırım kararının arkasında bir işletme, her işin arkasında bir insan, bir aile ve bir geçim kaynağı var” diyen Koza, Coega’nın daha rekabetçi, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir Güney Afrika ekonomisine katkı sağlamasının amaçlandığını ifade etti.

Koza, Coega’da otomotiv, metal, kimya, tarımsal işleme, enerji, lojistik ve denizcilik gibi farklı sektörlerin faaliyet gösterdiğini belirtti. Bölgenin ihracat kapasitesinin artırılması, teknoloji transferi, beceri geliştirme ve yerel üretimin güçlendirilmesi gibi alanlarda çalışmalar yürütüldüğünü söyledi.

Belediye altyapı yatırımlarını artırıyor

Nelson Mandela Körfezi Büyükşehir Belediye Başkanı Babalwa Lobishe de Coega’nın bölgenin ekonomik geleceğinde önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, belediye ile CDC arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Coega’yı ziyaret eden uluslararası gazetecilere hitaben konuşan Lobishe, bölgenin sanayi, üretim ve lojistik faaliyetlerinin Nelson Mandela Körfezi ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

“Burada gerçek bir üretim kapasitesine, gerçek işletmelere ve gerçek yatırımlara sahip bir ekonomi gördünüz” diyen Lobishe, belediyenin yatırım ve üretim faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için gerekli altyapı ve belediye hizmetlerini sağlamakla sorumlu olduğunu söyledi.

Lobishe, belediyenin stratejik altyapı geliştirmeleri için 60 milyon rand ayırdığını belirtti. Bu miktarın 25 milyon randının Gqeberha Özel Ekonomik Bölgesi’ndeki elektrik şebekesinin güçlendirilmesine tahsis edildiğini açıkladı.

Su güvenliğinin de sanayi yatırımları açısından önemli olduğunu belirten Lobishe, kentin su ihtiyacını karşılamak amacıyla Orange River’dan su getirilmesini öngören proje üzerinde çalıştıklarını söyledi.

Lobishe ayrıca Coega’da planlanan 2 milyar rand değerindeki Sailun lastik üretim ve geri dönüşüm yatırımına dikkat çekti. Projenin hayata geçirilmesi için belediye ile CDC arasındaki görüşmelerin sürdüğünü belirtti.

“Coega ile ilişkilerimizi güçlendirmeye devam edeceğiz. Bunun amacı yalnızca Coega’nın başarılı olmasını sağlamak değil, bölgenin ve bütün eyaletin bundan faydalanmasını sağlamaktır” diyen Lobishe, şehir ile ekonomik bölge arasındaki iş birliğinin sürdürülmesinin önemine işaret etti.

DC Foods yeni pazarlara açılıyor

Coega’daki ekonomik faaliyetlerin bir başka örneğini ise gıda üreticisi DC Foods oluşturuyor. Yaklaşık 30 yıllık geçmişe sahip şirket, 18 yıldır Coega’da faaliyet gösteriyor ve ihracata yönelik üretim gerçekleştiriyor.

Şirketin Operasyon Müdürü Murray Price, 2024’te yeni bir fabrika yatırımı yaptıklarını, artan talep nedeniyle mevcut tesislerini genişletmek ve Coega yönetimiyle birlikte üç yeni proje üzerinde çalışmak istediklerini söyledi. Planlar arasında mevcut iki binanın üretime kazandırılması ve gelecek yıl üçüncü bir tesisin inşa edilmesi bulunuyor.

Price, 2024’teki yatırımın ardından çalışan sayısının yaklaşık 1.800’den 3.300’e yükseldiğini belirtti.

“Üretim kapasitemizi artırabilmemiz daha fazla satış yapmamızı ve yeni istihdam oluşturmamızı sağladı. Artık çalışanlarımızın büyük çoğunluğu yıl boyunca istihdam ediliyor” dedi.

DC Foods’un Coega’yı tercih etmesinde limana yakınlığın yanı sıra bölgedeki tarımsal üretim ve iş gücüne erişimin etkili olduğunu belirten Price, şirketin kullandığı meyvelerin büyük bölümünün Doğu Cape’teki Kirkwood ve Addo çevresinden temin edildiğini söyledi.

Şirket portakal, limon, greyfurt, ananas ve mango gibi meyveleri işliyor. Meyvelerin kabukları, şirketin uluslararası pazarlarda satılan Island Way markalı sorbe ürünlerinde doğal kap olarak kullanılırken, meyvenin geri kalanı dondurularak ihraç ediliyor.

Price, “İhracat yapan bir şirket olarak limanın yakınında bulunmak maliyet ve lojistik açısından büyük kolaylık sağlıyor. Hammadde kaynaklarımız ve ihtiyaç duyduğumuz iş gücü de yakınımızda. Başka bir yerde bütün bu avantajları aynı anda bulmak zor olurdu” diye konuştu.

Coega’da 78 operasyonel yatırımcı

Coega SEZ’nin verilerine göre 31 Mart 2026 itibarıyla bölgede 78 operasyonel yatırımcı faaliyet gösteriyor. Bu yatırımların toplam değeri 12,7 milyar rand, oluşturulan toplam istihdam ise 12.106 olarak belirtiliyor.

Bölgedeki yatırımların önemli bir bölümünü otomotiv sektörü oluşturuyor. Coega SEZ’de BAIC South Africa, FAW South Africa, Rehau, Benteler, Q-Plas, Antolin, Faurecia ve Hella gibi şirketler faaliyet gösteriyor.

Çinli otomotiv üreticisi BAIC South Africa, yaklaşık 11 milyar randlık yatırımla Coega’daki en büyük yatırımcılardan biri konumunda. Tesiste ilk aşamada yıllık 50 bin araç üretim kapasitesi bulunurken, tam kapasitede üretimin 100 bin araca çıkarılması planlandı. Yatırımın doğrudan ve dolaylı istihdamın yanı sıra yerel tedarikçi tabanının geliştirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.

FAW South Africa’nın Coega’daki yatırımı ise yaklaşık 600 milyon rand seviyesinde bulunuyor ve şirketin faaliyetlerinin 177 kişilik istihdam oluşturduğu belirtiliyor.

Coega SEZ, otomotivin yanı sıra imalat, kimya, enerji, ilaç, tarımsal işleme ve lojistik sektörlerine yönelik yatırım alanlarına sahip. Bölgenin lojistik avantajlarının merkezinde ise Ngqura Derin Deniz Limanı bulunuyor.

Ngqura’nın liman altyapısı ile Coega’daki sanayi yatırımlarının aynı ekonomik yapı içinde yer alması, üretim, hammadde tedariki ve ihracat faaliyetlerinin birbirine bağlanmasını sağlıyor.

Ortadoğu’daki güvenlik sorunlarının Süveyş ve Hürmüz güzergâhları üzerindeki deniz taşımacılığını etkilemesiyle birlikte Ümit Burnu üzerinden geçen ticaret rotasının önemi de yeniden tartışılıyor. Coega’daki sanayi yatırımları ve Ngqura Limanı’nın kapasitesi, Güney Afrika’nın küresel tedarik zincirlerindeki konumunun yalnızca liman altyapısıyla değil, liman çevresinde gelişen üretim ve ihracat kapasitesiyle birlikte değerlendirilmesini gündeme getiriyor.