İsrail'de kritik seçim: Netanyahu'nun Likud'u birinci parti ama seçmenlerin çoğunluğu muhalefete oy verdi

İsrail'de 7 Ekim 2023 sonrası yapılan ilk genel seçimlerde oy verme işlemi sona erdi ve sandıklarda sayım başladı. Sabah 06.50 itibarıyla oyların yüzde 31'i sayıldı.

Seçime katılım oranının yüzde 77,7 ile 2001'den bu yana en yüksek katılım oranı olduğu bildirildi. Oy kullamının sona ermesinin ardından açıklanan sandık çıkış anketlerine göre, ne Başbakan Binyamin Netanyahu ve ona destek veren partiler ne de muhalif blok, 120 sandalyeli Meclis'te koalisyon hükûmeti kurmak için gerekli 61 milletvekiline ulaşabilirken, ülkede koalisyon hükümeti belirsizliği ortaya çıktı. Öte yandan Filistinli vatandaşları temsil eden partiler kilit konuma ulaştı. Yalnızca yüzde 3,25'lik oy barajını geçenler sandalye kazanarak İsrail parlamentosu olan 120 sandalyeli Knesset'e girebilirken seçimlerden en büyük parti olarak çıkmak kazanmak için yeterli değil. Bir başbakanın hükümet kurmak için 61 sandalyeye ihtiyacı var. 

İsrail'in önde gelen televizyon kanallarının yaptığı sandık çıkış anketleri, İsrail'in 7 Ekim'den sonraki ilk genel seçiminde seçmenlerin çoğunluğunun Başbakan Netanyahu'nun koalisyonuna karşı oy verdiğini gösterdi; ancak sandıktan Netanyahu'nun partisi Likud en büyük parti olarak çıktı. Her iki blok da bu seçimde tarihî zirvelere ulaşan Arap partilerinin desteği olmadan net bir çoğunluğa sahip değil. 

Netanyahu'nun en büyük rakibi Eisenkot: Sandık çıkış anketleri, Netanyahu'ya ve '7 Ekim hükümetine' güvenin tamamen bittiğini gösteriyor

Yashar partisinin genel başkanı ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun en büyük rakibi Gadi Eisenkot, seçim sonrası anket sonuçlarını "İsrail'in ana akım çoğunluğunun zaferi" olarak nitelendirdi ve Netanyahu'nun yerine "Siyonist bir hükûmet" kurma sözü verdi. Eisenkot'un sandık çıkış anketlerine ilk tepkisi "İlk sandık çıkış anketi sonuçları, Siyonist çoğunluk ve İsrail vatandaşlarının büyük bir kısmı nezdinde Netanyahu'ya ve '7 Ekim hükümetine' güvenin tamamen bittiğini göstermektedir. Eğer nihai sonuçlar bu yönde olursa, bu durum İsrail'deki ana akım Siyonist çoğunluk için bir zafer teşkil eder. Halkın iradesini hayata geçirmek, Netanyahu hükümetinin yerine yenisini kurmak ve en kısa sürede bir ulusal seferberlik Siyonist hükümeti oluşturmak için derhal harekete geçeceğim," oldu. 

Arap partilerinden Ortak Liste lideri: Göz ardı edilemeyecek kadar güçlüyüz

Ortak Liste Başkanı Yousef Jabareen, partisinin en az 10 sandalye kazanmasının beklendiği sandık çıkış anketlerinin sonuçlarını değerlendirdi. Jabareen, “Ortak Liste, hangi siyasi senaryo gerçekleşirse gerçekleşsin göz ardı edilemeyecek kadar büyük ve güçlü bir liste” ifadelerini kullandı.

Jabareen, "Toplumumuzun karşı karşıya olduğu acil sorunlarda halkımızın güvencesi olacağımızı söyledik. Bu sorunlar arasında şiddet ve suç, Negev'de evlerin ve köylerin tamamının yıkılması, hayatın her alanında ırkçılık, konut projelerinin ve sanayi bölgelerinin yetersizliği ve neredeyse her gün genç Arap erkeklerine yönelik fiziksel saldırılar yer alıyor" dedi.

Jabareen, "Halkımızı gururla temsil edeceğiz ve toplumumuzu korumak için sorumluluk bilinciyle, liderlik anlayışıyla kararlar alacağız" ifadelerini kullandı.

Eski Başbakan Lapid'den sandık çıkış anketi yorumu: Halk Netanyahu'ya 'evine dön' dedi

İsrail'in eski başbakanı ve Together (Birlikte) Partisi'nin adayı Yair Lapid, seçimlerde Benjamin Netanyahu liderliğindeki bloğa seçmenler tarafından "evine dön" mesajı verildiğini söyledi.

X hesabından yaptığı paylaşımda Lapid, "Kimsenin sizi yanıltmasına izin vermeyin. Netanyahu bloğu ağır bir yenilgiye uğradı. Bu tam anlamıyla bir çöküş ve halk onlara evlerine dönmelerini söyledi" ifadelerini kullandı.

Dışişleri Bakanı'ndan muhalefete: Kutlamalar için erken 

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, açıklanan ilk sandık çıkış anketlerinin üzerine yaptığı açıklamada muhalefetin kutlamaları için "henüz erken" olduğunu söyledi. Saar, X hesabından yaptığı paylaşımda, "Solun kutlamaları için henüz erken. Taraflı yorumcuların kendini beğenmiş tavırları ise gülünç. Bir şey oldukça açık görünüyor: Netanyahu'nun partisi Likud, İsrail'in en büyük partisi" ifadelerini kullandı.

Saar, paylaşımında Likud'un 1977'deki ilk seçim zaferini gösteren bir videoya da yer verdi.

Birleşik Arap Listesi Başkanı Abbas: Değişim Bloğu ile birlikte 61 sandalyeyi garantileyebiliriz

Birleşik Arap Listesi Başkanı Mansur Abbas, muhalefet bloğu ve kendi partisinin çoğunluğu elde ederek Başbakan Binyamin Netanyahu'yu görevden uzaklaştıracaklarını umduğunu söyledi.

"Umarım rakamsal olarak denk gelir ve biz, Değişim Bloğu ve Birleşik Arap Listesi olarak 61 Knesset sandalyesini garantileyebiliriz," diyen Abbas, "Daha önce de bu sürecin içindeydim; hem Netanyahu liderliğindeki sağcıları hem de Değişim Bloğu'nu Birleşik Arap Listesi ile koalisyon müzakerelerine getirmeyi başardım ve nihayetinde değişim hükümetini kurduk." diye devam etti.

Koalisyon görüşmeleri haftalar, hatta aylar sürebilir; masada birçok seçenek var!

Sandık çıkış anketlerinin gösterdiği ilk sonuçlar, Netanyahu'nun hükûmet kurmasının çok zor olacağını gösteriyor. Ancak Netanyahu'nun en yakın rakibi Eisenkot için de bu zorlu bir süreç olacak.

Siyasî çıkmazı kırmanın anahtarı Arap partilerinin elinde olabilir. İsrail'in Arap nüfusunun güçlü katılımı sayesinde, beklentilerin aksine rekor sayıda, 17 veya 18 sandalye kazanmaları öngörülüyor; bu nüfusun büyük bir kısmı kendilerini İsrail'in Filistinli vatandaşlarını kapsıyor.

Önümüzdeki süreçte taraflar arasında haftalarca veya aylarca sürecek, birçok seçeneğin masada olduğu ancak hiçbirinin kolay olmadığı uzun müzakereler yaşanması muhtemel.

İsrailli yorumcular Eisenkot'un Arap partilerinin desteğiyle azınlık hükümeti kuması; Netanyahu'nun Eisenkot'u seçim vaatlerinden vazgeçmeye ve İsrail'in merkezci ve sağcı partilerinden oluşan bir birlik hükümeti kurmaya ikna etmesi; veya Netanyahu'nun Eisenkot'un bloğundaki partilerden birini ayrılıp kendisine katılmaya ikna etmesi ihtimalleri üzerinde duruyor.

Hükümetin kurulabilmesi için, bir veya daha çok partinin seçim vaatlerini bozması gerekecek gibi görünüyor.

İsrailliler parti listelerine oy veriyor

İsrailliler bireysel adaylar yerine parti listelerine oy veriyor ve din, etnik köken ve ideoloji bazında bölünmüş bir toplumda bu durum, oldukça kalabalık bir aday yelpazesi ortaya çıkarıyor.

Her seçim döneminde onlarca liste kaydoluyor. Bu kez, seçimlere giren 37 liste var. Ancak yalnızca yüzde 3,25'lik oy barajını geçenler sandalye kazanarak İsrail parlamentosu olan 120 sandalyeli Knesset'e girebiliyor.

En büyük parti olarak çıkmak kazanmak için yeterli değil. Bir başbakanın hükümet kurmak için 61 sandalyeye ihtiyacı var.

Oy sayım süreci cuma gününe kadar uzayabilir

Merkez Seçim Kurulu, ilk resmî seçim sonuçlarının gece saat 01.00 sularında açıklanacağını duyurdu; ancak uzaktan/mekturla kullanılan oyların yoğunluğu nedeniyle oy sayım sürecinin cuma gününe kadar uzayabileceği konusunda da uyarıda bulundu.

İşte sandık çıkış anketleri

İsrailli Kanal 13 anketine göre Netanyahu bloğu sandalye kazanırken, Gadi Eisenkot liderliğindeki Yashar bloğu ve Arap partileri de sandalye elde etti.

Netanyahu Bloğu

Likud: 25

Otzma Yehudit: 6

Birleşik Tevrat Yahudiliği: 7

Şas: 6

Dini Siyonizm: 6

Amcha Yisrael: Barajı geçemedi

Toplam: 50

Eisenkot Bloğu

Yashar: 23

Together (Birlikte): 14

Demokratlar: 9

Yisrael Beiteinu (Evimiz İsrail): 7

Toplam: 53

Arap Partileri

Ortak Liste: 10

Birleşik Arap Listesi: 7

Toplam: 17

Bağımsız/Taraf Tutmayan Partiler

Yedek Askerler (Reservists): Barajı geçemedi

Kanal 12'nin sandık çıkış anketine göre İsrail'in iki siyasi kampından hiçbirinin hükûmet kurma yolunda net bir avantajı yok.

Seçim sonrası anketler, Netanyahu'ya karşı çıkan Yahudi liderliğindeki partiler bloğunun toplam 52 sandalye kazanacağını, başbakanı destekleyen partilerin ise 50 sandalye kazanacağını gösteriyor. Her iki parti de 120 sandalyeli Knesset'te 61 sandalyelik çoğunluğa yaklaşamıyor.

Kan 11'in sandık çıkış anketine göre, Gadi Eisenkot'un bloğu 53 sandalye kazanırken, Başbakan Netanyahu'nun bloğu 50, Arap partileri ise 17 sandalye elde etti. Likud 25 sandalye ile en büyük parti olurken, onu 21 sandalye ile Yashar takip etti. Yedek Parti ve Amcha Yisrael ise seçim barajının altında kaldı.

Netanyahu yanlısı Kanal 14, rakiplerinden önemli ölçüde farklılık gösteren bir sandık çıkış anketi yayınlayarak sonuçları koalisyon ile muhalefet arasında 60'ar sandalyeyle eşit (baş başa) gösterdi. Likud ise 30 sandalye ile açık ara en büyük parti olarak öne çıkıyor.

Süreç nasıl işliyor?

İsrailliler bireysel adaylar yerine parti listelerine oy veriyor ve din, etnik köken ve ideoloji bazında bölünmüş bir toplumda bu durum, oldukça kalabalık bir aday yelpazesi ortaya çıkarıyor.

Her seçim döneminde onlarca liste kaydoluyor. Bu kez, seçimlere giren 37 liste var. Ancak yalnızca yüzde 3,25'lik oy barajını geçenler sandalye kazanarak İsrail parlamentosu olan 120 sandalyeli Knesset'e girebiliyor. Sandalyeler nispi temsil sistemine göre dağıtılıyor. 

En büyük iki parti; Netanyahu'nun sağcı Likud partisi ve kendisinin başlıca rakibi olarak öne çıkan eski genelkurmay başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki yeni merkez parti Yashar. 

Ancak en büyük parti olarak çıkmak kazanmak için yeterli değil. Bir başbakanın hükümet kurmak için 61 sandalyeye ihtiyacı var.