Kızıl kumların cefakar öncüleri: Avustralya'nın Afgan sürücüleri

Avustralya kıtasının ortası malum çöldür. İngilizler nakliye işleri için alkol kullanmayan Müslümanları ve susuzluğa dayanıklı hayvanlar olan develeri tespit etmişler; onları Afganistan’dan getirerek istihdam etmişlerdir. İnsan düşündükçe duygulanıyor, hallerini hayal ettikçe derinlere dalıyor... Zira Cenâb-ı Hakk’ın arzı geniştir; kader-i ilahî insanı bazen helâl bir lokma peşinde, bazen bir hizmet aşkıyla, bazen de hiç hesapta olmayan bir sevk-i ilahî ile binlerce kilometre öteye, yaban diyarlara savurur.

İşte 19. yüzyılın ortalarında, Hint alt kıtasından, Afganistan’ın, Belucistan’ın ve İran’ın dağlık köylerinden çıkıp Avustralya’ya giden o yiğit deve sürücülerinin hikâyesi de tam olarak böyledir.

O yıllarda İngilizler Avustralya kıtasını keşfetmeye, iç kesimlerine ulaşmaya çalışıyorlar. Fakat "Outback" dedikleri o amansız çöl, Avrupalıların ne atını bırakıyor hayatta ne katırını... Sıcak bir fırın gibi yakan o kumlar, yabancıları yutuyor. Atlar susuzluktan telef oluyor, arabaların tekerlekleri kuma batıp kalıyor. İşte tam o çaresizlik anında akıllarına deve ve o develerin dilinden anlayan Müslüman sürücüler geliyor.

Tarih kaynaklarına bakıldığında açıkça görülüyor ki; 1860’lardan 1930’lara kadar süren bu göç dalgasında, farklı coğrafyalardan yaklaşık 3 bin yiğit insan ve onların arkasında sırt sırta verdiği 20 bine yakın deve o kızıl topraklara ayak basmıştı.

Genç yaşta anayı, babayı, sılayı geride bırakıp bilinmeze yelken açan gurbetçilerdi bunlar... Yanlarında ne bir lüks ne bir konfor var. Yalnızca yular tutan nasırlı elleri, develerine olan sevgileri ve sine-i paklarında taşıdıkları inançları var.

O çölün dondurucu gecelerinde ve kavurucu gündüzlerinde kervan yürütmek her yiğidin harcı değildir. Fakat bu insanlar disiplinliydi. Alkol nedir bilmezler, ellerine haram lokma sürmezler, en zor şartlarda dahi seccadelerini kızıl kumların üzerine serip kulluklarını eda ederlerdi. Çölün ıssızlığında dahi imanlarından taviz vermediler; nitekim 1861 yılında Marree’de, Adelaide’de inşa ettikleri o ilk kalıcı mescitler ve etrafında kurdukları "Ghantown" adı verilen o mütevazı mahalleler, gurbette inancın ve kardeşliğin timsali oldu. İşte bu ahlak, metanet ve ibadet şuuru, çölün o acımasız şartlarını yumuşattı.

Bugün Avustralya’da modern bir hayat varsa, şehirden şehire uzanan haberleşme ağları ve demiryolları bulunuyorsa, bunda o cefakâr sürücülerin alın teri çok büyüktür.

O koca telgraf hatlarının direkleri, millerce uzayan kabloları o develerin sırtında, o sürücülerin rehberliğinde taşındı.

Medeniyetten kopuk, çölün ortasındaki madencilere un, su, ilaç ulaştırıldı; çiftçilerin yünleri limanlara taşındı.

Avrupalı kaşiflerin çöllerde kaybolup gitmesini engelleyen, onlara su kaynaklarını gösteren yine bu iklimlerin yetiştirdiği sadık insanlardı.

Yani tabir-i caizse, Avustralya’nın iç kesimlerine medeniyetin girmesi için kilit olan kapıyı o insanların sabrı ve gayreti açtı.

Tabii gurbet zordur, gariplik zordur... İngiliz sömürge yönetimi onları toplumun içine çok almadı. Kasabaların kenarlarında, "Ghan Town" dedikleri mütevazı mahallelerde kerpiçten, oluklu sacdan kulübeler yapıp oturdular. Ama onlar hiçbir zaman hallerinden şikâyet etmediler.

Nerede olurlarsa olsunlar ilk iş olarak bir ibadethane kurdular. Nitekim 1887 yılında Broken Hill denilen çöl kasabasında kurdukları mütevazı mescit ile diğer bölgelerdeki mabetler, bugün Avustralya’daki en eski İslam mabetlerinden biri olarak hâlâ ayaktadır. Mübarekler, çölün ortasında ezan sesini dindirmemenin gayretinde olmuşlar.

Bir de işin insanı duygulandıran başka bir ciheti var: İngiliz sosyetesinin dışladığı bu Müslüman sürücüler, kıtanın asıl sahibi olan yerli Aborjin halkıyla çok samimi dostluklar kurdular. İki mazlum toplum birbirine haldaş oldu. Aborjin kadınlarıyla evlenenler oldu; onlara güzel ahlakı, helal yemeyi, temiz yaşamayı yaşayarak gösterdiler. Bugün Avustralya’nın iç kesimlerinde Aborjin olup da soyadı Khan, Sultan, Akbar, Mahomet olan yüzlerce aile vardır. Bu, o gün ekilen samimiyet tohumlarının bugün veren meyvesidir.

Zaman değişti, teknoloji gelişti. 1930’lara gelindiğinde kamyonlar ve trenler çıkınca o develere ve kervancılara ihtiyaç kalmadı. Kimi memleketine döndü, kimi o topraklarda ruhunu Rahman’a teslim etti. Develerinin bir kısmı da çöle bırakıldı; bugün Avustralya çöllerinde özgürce gezen develer o günlerden kalan birer hatıradır.

Hatta bugün Adelaide ile Darwin arasında kıtayı bir baştan bir başa katleden meşhur "The Ghan" treni, adını bu "Afgan" sürücülere bir vefa borcu olarak onların anısından almaktadır.

Demek ki insan niyetini halis tutar, bulunduğu yerde dürüstlükle, alın teriyle ve ahlakıyla yaşarsa, bastığı kızıl kumlar bile ona şahitlik ediyor. Cenâb-ı Hak o gurbet diyarlarında helal rızık peşinde koşan, inancını yaşayıp güzel örnek olan o cefakâr insanlara rahmet eylesin. Bizlere de bulunduğumuz her coğrafyada güzel izler bırakmayı nasip etsin...