Rusya-Ukrayna arasında 2026 içinde uzlaşı beklentisi: Umut ve spekülasyonlar

Ukrayna-Rusya arasında devam eden savaşın 2026 yılı içinde sona erebileceğine dair umutlar ve beklentiler son haftalarda çokça dile getiriliyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Zafer Günü kutlamalarında Ukrayna'daki çatışmanın sona ermeye yaklaştığını belirtti ve Kiev ile olası bir görüşmenin şartlarını sıraladı. Putin’in, “Zelenskiy yüz yüze görüşmeye hazırsa buyursun Moskova’ya gelsin. Üçüncü bir ülkede de buluşabiliriz. Ancak bunun için uzun vadeli, tarihî bir perspektife sahip nihai anlaşmalara varılmış olması gerekir. Sanırım iş çözüme doğru gidiyor. Barış görüşmeleri öncelikle Rusya ve Ukrayna’nın meselesidir, ancak ABD’nin arabuluculuğuna da karşı değiliz.” ifadeleri perde arkasında bazı konularda ilerlemeler olduğu izlenimini verdi.

En son Duma milletvekilleri çatışmaların bir şekilde 2026 yılında sonlanacağını söylediler. Milletvekili Alexander Tolmachev, şu ana kadarki müzakere süreçlerinin Ukrayna yönetiminin karşı tutumu nedeniyle bir sonuç vermediğini, ancak Rusya'nın savaş alanında uyguladığı yeni taktiklerle zafere yaklaştığını söyledi. Milletvekili Andrey Kartapolov, "Çatışmanın finali yakında kaçınılmaz ve Rusya'nın zaferiyle sonuçlanacak" diyerek 9 Mayıs'ta Vladimir Putin'in "çatışma sona ermeye yaklaşıyor" sözlerini hatırlattı. Sadece milletvekilleri değil, bazı uzmanlar da bu öngörüyü paylaştılar. Örneğin, Rus siyaset bilimci Marat Başirov, Ukrayna'nın ağır durumu ve Batı'nın Kiev'e desteğinin sorgulanır hale gelmesi gibi nedenlerle askeri operasyonun 2026 sonuna kadar tamamlanabileceğini öne sürdü.

Daha önce Ukrayna Savunma Bakanlığı yetkilileri, 2024 sonbaharında savaşın uzamasının ihtimal dahilinde olduğunu, ancak gelecek yıl (2025) veya sonrasında bir barış süreci ihtimalini açıklamışlardı. Aynı şekilde ABD Dışişleri Bakanlığı bazı beklentilerle, 2025 ve 2026 yıllarında müzakere fırsatları doğabileceğine ve çatışmaların sonlanabileceğine işaret etti. Fakat resmi olarak net tarih belirtilmedi.

Üç gün ateşkes kararı barışa beklentileri artırdı 

Kremlin yönetimi, Zafer Bayramı günlerinde (ABD Başkanı Donald Trump'ın arabuluculuğuyla) üç günlük ateşkes önerdi. Kiev ateşkes önerisisini belli şartlarda kabul etti. Rusya Savunma Bakanlığı, ülke genelindeki tüm askeri birliklerin 8 Mayıs gece yarısından itibaren Ukrayna cephesinde ateşkes ilan ettiğini duyurdu. Ancak Rusya, ateşkesin bozulması durumunda net bir tehdit de savurdu. Açıklamada, “Eğer ateşkes ihlal edilir veya Ukrayna güçleri Rus bölgelerindeki yerleşim alanlarına ya da tesislerine saldırmaya kalkarsa, Rusya Silahlı Kuvvetleri anında ve orantılı bir misilleme yapacaktır” denildi. Özellikle Moskova’da düzenlenecek askeri geçit töreninin hedef alınması durumunda, Kiev’in merkezine karşı yıkıcı bir füze saldırısı düzenleneceği daha önceki açıklamalarda belirtilmişti.

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada ateşkesten uzun süreli beklentisini yazdı: “Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşta 3 günlük ateşkes (9, 10 ve 11 Mayıs) ilan edildiğini duyurmaktan memnuniyet duyarım. Bu ateşkes, tüm askeri faaliyetlerin askıya alınmasını ve her iki ülkeden 1000 esirin takasını içermektedir. Umarım bu durum, uzun, ölümcül ve zorlu savaşın sonunun başlangıcı olur." Trump, bu hamleyi “İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana gördüğümüz en kötü savaşı sona erdirmek için bir fırsat” olarak niteledi ve iki ülke arasındaki görüşmelerin devam ettiğini belirterek, "Bu büyük çatışmayı sona erdirmek için görüşmeler devam ediyor ve her geçen gün bir sonuca daha da yaklaşıyoruz" ifadelerini kullandı.

Gerçekte ise tarafların pozisyonlarında değişen bir durum yok

Ancak, bu açıklamaların ve beklentilerin gerçekten barışı getireceğini söylemek aşırı iyimserlik olur. Liderlerin, bazı uzmanların ve medya organlarında çıkan haberler bir öngörüden öte geçemiyor. Zaten yetkililerden gelen açıklamalarda doğrudan 2026 yılını da işaret etmiyor. Bundan dolayı yakın vadede hızlı bir barış yapılamayacağı kanaatindeyim. Rusya'dan gelen bu 'savaş bitiyor' açıklamalarının hemen ardından, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy'den dikkat çeken bir uyarı geldi. Zelenskiy, Rusya'nın Ukrayna'daki karar alma merkezlerine yönelik büyük çaplı füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları hazırlığı içinde olduğunu iddia etti. Zelenskiy, Ukrayna istihbaratının elinde bu hazırlıkları gösteren belgeler olduğunu öne sürdüğü açıklamasında, hedef alınması planlanan yaklaşık 20 siyasi merkez ve askeri tesisin listesinin bulunduğunu da sözlerine ekledi. Ve 12 Mayıstan itibaren Rus birlikleri Ukrayna’nın çok yerinde hedefleri yoğun dron saldırıları ve füze atışlarıyla vurdular/vuruyorlar.

Geçtiğimiz hafta yapılan iki ayrı açıklama savaşın yakın zamanda bitmeyeceğini teyit ediyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ”Önümüzdeki iki yıl içinde Ukrayna meselesinde büyük bir değişiklik beklemiyoruz" dedi. Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov ise savaşın uzayacağını ve Batı'nın desteğinin Ukrayna üzerinde etkili olduğunu, ancak barış için Ukrayna'nın bazı tavizler vermesi gerektiğini yineliyor. Diplomatik müzakereler 2026 içinde gündeme gelebilir, ancak bunun savaşın tamamen bitmesi anlamına gelmediğini belirtmek gerekir. Zaten NATO genel sekreteri ve AB yetkililerinin beklentileri de ”Bu savaş kısa sürede bitecek gibi görünmüyor. Rusya’nın geri adım atmasını beklemek gerçekçi değil." yönünde. 

Putin’in “Ukrayna’daki iş çözüme doğru gidiyor” açıklamasını doğrudan bir ‘bitiş’ olarak okunmaması gerekiyor. Her iki tarafın da müzakere pozisyonları değişmedi. Kremlin’in ateşkes için ön koşulu (Ukrayna birliklerinin Donbas’tan çekilmesi) hâlâ geçerli. Zelenskiy ise şu ana kadar bu şartı kabul edeceğine dair herhangi bir işaret vermedi. Rusya Devlet Başkanı Yardımcısı Yuriy Ushakov, üçlü görüşmelerin yeniden başlatılması ihtimaline ilişkin açıklamasında, “Herkes, özellikle Ukraynalı müzakereciler de biliyor ki, Kiev’in şu anda atması gereken yalnızca tek bir ciddi adım var. Bu adımdan (Ukrayna birliklerinin çekilmesi) sonra, birincisi askeri faaliyetler durma noktasına gelecek, ikincisi ise uzun vadeli bir çözüm için ciddi müzakerelerin önü açılacaktır” dedi. Ushakov, şu anda tarafları birbirini ikna etmeye çalışmanın büyük ölçüde anlamsız olduğunu vurguladı. Ushakov, "Herkes durumu anlıyor. Bu nedenle şu anda birbirimizi ikna etmeye çalışmak büyük ölçüde zaman kaybı." ifadelerini kullandı.

Sonuç olarak Putin’in “çatışma sona eriyor” ve “üçüncü ülkede görüşme” çıkışları, taraflar arasında diplomasi trafiğinin yeniden hızlanabileceğine işaret olarak yorumlanabilir. Ancak tarafların ateşkes ve toprak konularındaki derin uyuşmazlıkları, kısa vadede yüz yüze bir zirve ihtimaline zemin oluşturmaz. Hatta Rusya tarafından yapılan açıklamalar, önümüzdeki dönemde, Moskova'nın daha da sertleşmiş bir pazarlık pozisyonuyla müzakerelere devam edeceğini gösteriyor. Mesela Kremlin'in yeni stratejik hedefi, Avrupa'yı süreçten izole ederek, Washington'la doğrudan ve Avrupa'nın taleplerinden arınmış bir diyalog kanalı açmak. Özetle, yetkililerden gelen açıklamalar, Ukrayna’daki savaşın 2026 yılı içinde biteceği yönündeki beklentileri çok belirgin bir şekilde artırmamıştır. Ancak savaşın sürdürülemezliği ve hem Rusya hem Ukrayna açısından yıpratıcı hale gelmesi, bu tür beklentilerin/tartışmaların zaman zaman güçlenmesine yol açıyor.