Türkiye de etkilenecek! Trump'tan İran'a yeni hamle: Ticaret yapanları hedef aldı

Yayımlanan kararda, uygulanabilecek oran belirtilmese de örnek olarak %25 kullanıldı.

Bu tarifenin "İran'dan doğrudan veya dolaylı olarak mal veya hizmet satın alan, ithal eden veya başka şekilde edinen" herhangi bir ülkeden ABD'ye ithal edilen mallara uygulanabileceği belirtildi.

Trump, söz konusu kararla ilgili doğrudan bir yorum yapmadı ancak Cuma gecesi başkanlık uçağında yaptığı konuşmada İran'a "nükleer silah izni verilmeyeceğini" yineledi.

Aynı gün İran ve ABD'nin üst düzey yetkilileri, haftalarca süren karşılıklı tehditlerin ardından Umman'da biraraya geldi ve ilk dolaylı müzakerelerini gerçekleştirdi.

    ABD - İran müzakereleri olumlu geçti, tekrar görüşülecek

Trump, bu yılın başlarında kendi sosyal medya uygulaması Truth Social'da yaptığı bir paylaşımda, İran'la iş yapan ülkelere %25 gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulunmuştu.

"Derhal yürürlüğe girecek şekilde, İran İslam Cumhuriyeti ile iş yapan herhangi bir ülke, Amerika Birleşik Devletleri ile yapılan tüm ticari işlemler için %25 oranında gümrük vergisi ödeyecektir" demişti.

    Trump'tan İran'la ticaret yapan ülkelere yüzde 25 ek gümrük vergisi kararı

O dönemde, tarifelerin pratikte nasıl işleyeceği konusunda daha fazla ayrıntı verilmemişti.

Beyaz Saray, bu son başkanlık kararıyla İran'a ilişkin devam eden durumun teyit edildiğini ve başkanın koşullar değişirse emri değiştirebileceğini belirtti.

"Başkan, İran'ı nükleer edinme çabası, terörizme verdiği destek, balistik füze geliştirme ve Amerikan güvenliğini, müttefiklerini ve çıkarlarını tehlikeye atan bölgesel istikrarsızlaştırma nedeniyle sorumlu tutuyor" denildi.

Öte yandan, ABD Dışişleri Bakanlığı 6 Şubat Cuma günü yaptığı açıklamada, "İran menşeli ham petrol, petrol ürünleri veya petrokimya ürünleri ticareti yapan" 15 kuruluşa yaptırım uygulayacağını duyurdu.

İran, nükleer programı nedeniyle ABD ve diğer Batılı güçler tarafından uygulanan kapsamlı yaptırımlara zaten maruz kalmış durumda ve her iki açıklamaya da ilişkin herhangi bir yorum yapılmadı.

Tahran bunun tamamen barışçıl bir süreç olduğunu ısrarla belirtiyor ve ABD ile müttefiklerinin nükleer silah geliştirmeye çalıştığı yönündeki suçlamalarını reddediyor.

İran'ın dünya liderleriyle 2015'te imzaladığı nükleer anlaşmaya göre, ticari nükleer santraller için yakıt olarak gerekli olan %3,67 saflık seviyesinin üzerinde uranyum zenginleştirmesi yasaklanmış ve Fordo tesisinde 15 yıl boyunca herhangi bir zenginleştirme faaliyeti yürütmesine izin verilmemişti.

Ancak Trump, 2018'deki ilk döneminde, anlaşmanın nükleer silaha giden yolu durdurmak için çok yetersiz kaldığını söyleyerek anlaşmadan vazgeçti ve İran ekonomisini zorlamak üzere ABD yaptırımlarını yeniden yürürlüğe koydu.

Petrol ihracatını, denizciliği ve bankaları etkileyen bu önlemler arasında İran'la ticaret yapan ülkelere yönelik "ikincil yaptırımlar" da yer alıyordu.

Tahran, özellikle zenginleştirilmiş uranyum üretimiyle ilgili olanlar olmak üzere, anlaşma kapsamındaki kısıtlamaları giderek daha fazla ihlal ederek misilleme yaptı.

Türkiye, İran'ın en fazla ticaret yaptığı ülkelerden

Geçtiğimiz yıl, İngiltere, Fransa ve Almanya'nın İran'ı nükleeri tırmandırma ve işbirliği eksikliğiyle suçlamasının ardından Birleşmiş Milletler (BM), ekonomik ve askeri yaptırımları yeniden uygulamaya koydu.

Bazı ürün ve sektörlere uygulanan yaptırımlara rağmen İran'la ticaret yapan 100'den fazla ülke mevcut.

İran'ın en büyük ihracat ortağı Çin. Resmi İran verilerine dayanan Ticaret Veri İzleme raporuna göre, Pekin, Ekim 2025'e kadar olan bir yıllık dönemde İran'dan 14 milyar dolardan fazla ürün satın aldı. Çin'i, komşusundan 10,5 milyar dolarlık mal alan Irak takip ediyor.

İran'ın en büyük müşterileri arasında Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye de yer alıyor.

İran'dan Türkiye'ye yapılan ihracat, 2024'te 4,7 milyar dolarken geçen yıl 7,3 milyar dolara yükseldi.

Dışişleri Bakanlığı'na göre Türkiye İran'a en çok makineler ve parçaları, plastikler ve çeşitli kimyasal ürünler, tarım ürünleri, metal cevherleri satıyor.

İran'dan en önemli ithalat kalemi ise doğalgaz. Bunun yanında metal ürünleri ve tarım ürünleri de ithal ediliyor.

İran, ABD, Rusya ve Azerbaycan ile birlikte 2025'te Türkiye'nin en fazla doğalgaz ithal ettiği ülkelerden biri oldu.
Müzakereler olumlu

Umman'da başlayan görüşmeler, ABD'nin geçen Haziran ayında İran'ın üç ana nükleer tesisini bombalamasından bu yana ABD ve İranlı yetkililer arasında yapılan ilk görüşmeler olma özelliğini taşıyor.

İran heyetine İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlık ederken ABD'yi özel temsilci Steve Witkoff ve Trump'ın damadı Jared Kushner temsil etti.

Müzakerelerin ardından Air Force One uçağında gazetecilere konuşan Trump, görüşmelerin "çok iyi" geçtiğini ve İran'ın "anlaşma yapmayı çok istediği" izlenimini verdiğini söyledi.

"Eğer anlaşmaya varamazlarsa, sonuçları çok ağır olur" diyen başkan, önümüzdeki haftanın başlarında bir toplantı daha yapılacağını da sözlerine ekledi.

Görüşmelere arabuluculuk eden Umman Dışişleri Bakanı Bedr Albusaidi, görüşmelerin "hem İran hem de Amerika'nın düşüncelerini netleştirmek ve olası ilerleme alanlarını belirlemek açısından yararlı" olduğunu söyledi.

X'e yaptığı açıklamada Arakçi, bugüne kadarki görüşmeleri "iyi bir başlangıç" olarak nitelendirdi ve "olumlu bir atmosferin hakim olduğunu" söyledi. Müzakerecilerin istişareler için kendi başkentlerine döndüklerini belirtti.

ABD ve İran arasındaki artan gerilimler, iki ülke arasında bir çatışma olma korkusunu artırdı. Trump 4 Şubat Çarşamba günü İran'ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in "çok endişelenmesi" gerektiğini söyledi.

Nükleer program konusunda anlaşmaya varmaması halinde ülkeye saldırmaya hazır olduğunu ekledi.

ABD bölgede önemli bir askeri varlık oluşturdu.

Trump, geçen ay İran'ın ülke çapındaki hükümet karşıtı protestoları şiddetle bastırmasına karşılık "büyük bir donanma" olarak tanımladığı bir askeri güç konuşlandırdı.

İnsan hakları örgütleri, baskı sırasında binlerce insanın öldürüldüğünü söylese de, hükümetin 8 Ocak'tan bu yana uyguladığı internet kısıtlamaları nedeniyle protestoların nasıl bastırıldığına dair bilgiler yetersiz.