[Cuma Karaman ] İlim, bilim medeniyeti olarak Kurtuba

Bu yazımda kısaca var olduğu çağda dünyayı bir güneş gibi aydınlatan Endülüs İslam, ilim ve bilim medeniyetinden bahsedeceğim. Endülüs medeniyeti denilince ilk olarak akla, kurdukları medreseler ve bu medreselerde yetişen çok sayıdaki alim ve bilginler gelir. Bu şaşırtıcı bir durum değildir. Çünkü Endulüs'teki medreselerin en temel özelliği hiçbir din ve ırk ayrımı gözetmeksizin, dünyanın değişik bölgelerindeki farklı milletlerden gelen öğrencilere eşit şartlarda eğitim vermeleridir. 

Ayrıca dini ilimler ile fen bilimlerinin birlikte okutulmuştur. Bu medreselerde ilim irat edenler, sahip oldukları ilim aşkı, tüm diğer şeyleri aşkın olduğu için, hiçbir ayrımcılık duygusuna ya da komplekse kapılmaksızın Arapça eserleri Latince’ye çevirdikleri gibi Latince eserleri de Arapça’ya tercüme ettiler.

 

Kendilerine verilen imkânı en iyi şekilde değerlendiren devrin ilim adamları, bu medreselerde alimlere yakışır bir ciddiyetle ve sonraki nesillere ışık olacak çok önemli ilmi ve bilimsel çalışmalar yaptılar. Özellikle, geliştirdikleri eğitim müfredatıyla insanlık tarihinde bir ilki gerçekleştirerek sonraki nesillere ilham kaynağı oldular. Oysa daha önceki medreselere sadece dini ilimler ve gelenek hakimdi. Kurtuba (Cordoba) medreselerinde dini ilimler ve fen bilimleri beraber verildiği gibi, bu medreseler her türlü yeniliğe ve gelişmeye de açıktı. İlmi ve bilimsel çalışmalara deneyler, gözlemler ve bunların neticesi olan buluşlar hakimdi. 

Bediüzzaman Hazretleri’nin Van’da kurmayı arzu ettiği üniversite modeli de Kurtuba Medreseleri’ne benzemekteydi. Bölgesel dillerde eğitim vemesi amaçlanan bu üniversite fikrini asıl önemli kılan ise, kalp ve kafa bütünlüğünü sağlayacak bir eğitim müfredatıyla Kurtuba’daki ilim/bilim ruhunu yeniden canlandırm