Kültür mirasımızın münevverleri -2

Tarih bir akışkanlık içinde süratle akmaya devam ediyor. O akışkanlık ve hareketlilik hadiselere farklı boyalar çalıyor, farklı tınılar yüklüyor. Geçmişin servetlerini geleceğin kazanımları ile buluşturabilenler için yepyeni ufuklar açılıyor. Çağın rengine renk katma şansını elde edebiliyoruz. Kültür dünyamız ve insanlık tarihine katkıda bulunan şahısları tanımak, eserlerini okumak bize günümüz ve gelecek adına yepyeni fikirler, ilhamlar veriyor, kapılar, koridorlar açıyor.

Yakın tarihin şüphesiz en göze çarpan münevverlerinden birisidir Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır (1878-1942). Antalya’nın Elmalı ilçesinde doğdu. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Meclis-i Mebûsan'a Antalya mebusu olarak girmiştir. Elmalılı tefsiri diye bilinen yakın dönemin en önemli tefsirlerinden Hak Dini Kur’an Dili eseri, siyaset alanındaki etkinliği, felsefe ile ilgili çalışmaları, ahlâklı, erdemli yaşamı ile “Allâme” unvanına layık görülmüştür. Çağı iyi okuyabilmiş, çizgisini yitirmemiş bir münevverimizdir. Türkçenin yanında Arapça ve Farsça ile şiir yazacak kadar üst seviyede bir bilgiye sahipti. Ancak yazılarında sade bir Türkçe kullanmıştır. Bunların yanı sıra Fransızca'yı 6 ayda öğrenmiştir. Fransızca'dan tercüme ettiği Paul Janet ve Gabriel Seailles‘in Felsefe Tarihi'ne önsöz niteliğinde Metâlib ve Mezâhib kitabını yazmıştır. Dönemin sosyal bilimlerine vakıf olmuş, içtimai çalkalanmaları iyi okumuş bu istisna dimağın yazmış olduğu Metalib ve Mezahib kitabının satır aralarından Avrupa Felsefesi ve 1900’lerin ilk çeyrek asrını okumaya çalışalım;

“Avrupa uyanışı 14. Yüzyılda başlar. Aristo’dan Dekart’a, Dekart’tan Kant’a gelinceye kadar felsefi fikirde vaki olan büyük ilerlemeler, hep yeni bir yol bulmak ve eşya hakkında yenilik getiren bir görüş keşfetmek ve geçmişteki nazariyeler yerine, o zamana kadar konulmamış yeni nazariyeler ikamesine girişmekt