Moskova Patrikhanesi ile Fener Rum arasında mücadele ve Ukrayna savaşı

Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaşın Slav birliğine nasıl kalıcı bir etki yaptığını 14 Ağustos tarihli yazımızda ele almıştık. “18’ci yüzyılda temel felsefesi kurulan ve 19’cu yüzyılda politik etken olarak zirve yapan Slav Birliği söyleminin saç ayaklarından biri olan Ukrayna Devleti ve halkı ile ilişkiler, tamiri mümkün olmayacak şekilde zarar gördü” özetiyle vereceğimiz o yazının devamı olarak, bugün Rus Ortadoks Kilisesi nasıl alan (cemaat) ve itibar kaybına uğradı konusuna odaklanacağız. 

Savaşın başlamasından sonra Ukrayna’da, Rusya ile yakından uzaktan bağlantılı olan herşey tasfiye edilmeye başladı. Slav birliği adına çok önemli bir harç olan Rus Ortodoks Kilisesi ise, bu savaşı takdis ettiğini açıklayarak, kendini zor duruma düşürdü. Bu nedenle, Moskova Patrikhanesi’nin Ukrayna kolu, geniş kesimler tarafından dışlandı. Ayinlerde Moskova Patriği Kiril’in adını zikretmekten vazgeçtiler. Kilise cemaatinin de önemli bir bölümü, kurumsal olarak kendi kiliselerinin Moskova’yla bağlantısına itiraz etmeye başladılar ve bir müddet sonra da ayrıldılar. Moskova Patrikhanesi’ne bağlı bazı kiliselerin faaliyetleri, tamamen yasaklandı. 

Bunlara ek olarak, İstanbul Fener Patrikhanesi’nin Ukrayna kolu, Kiev’de Moskova Patrikhanesi’nin himayesinde bulunan ve Rus Ortodoksları’nın en önemli merkezlerinden biri olan Peçersk Manastırı’nın tamamını kontrol altına aldı. Teritorial olarak bu gerilime belli seviyede tepki gösteren gerek Ukrayna’da, gerek Balkanlar’da ve diğer Doğu Avrupa ülkelerinde yerli halkın önemli bir kısmı, Hristiyanlığın Ortodoksluk mezhebine mensup bulunuyorlar. Savaş öncesi sadece Ukrayna nüfusunun yaklaşık 44 milyon olduğu düşünülürse Moskova Patrikhanesinin cemaat kaybı daha iyi anlaşılır.