ABD’ye bağımlılığı azaltma adımı: Kanada ile AB ticaret ve teknolojide el sıkıştı

Kanada Başbakanı Mark Carney, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa, Montreal’de düzenlenen zirvede, Kanada ile 27 üyeli blok arasındaki “mümkün olabilecek en derin ortaklığın” benzersiz bir istikrar ve fırsat sunma potansiyeli taşıdığını söyledi.

İttifak, ticaret, yapay zeka, kritik mineraller, savunma ve uzay gibi alanlarda işbirliğini derinleştirmeyi amaçlıyor. Kanada, AB’nin 90 milyar avroluk Ukrayna destek kredisine katılacak. İki taraf ayrıca Kanada’nın AB süper bilgi işlem ağına katılması ve dijital ticaret anlaşması müzakerelerini tamamlama konusunda anlaştı.

Öte yandan, Von der Leyen’in Kanada’ya “ortak üye” statüsü verme önerisi bazı AB ülkelerinin itirazlarıyla karşılaştı; Almanya bu ifadenin zirve bildirisinden çıkarılmasını sağladı. Ancak liderler ortak üyelik fikrini gelecekte yeniden görüşmeyi planlıyor. Quebec eyalet başbakanı ise Ottawa’nın kendisine söz hakkı vermemesini protesto ederek zirveye katılmadı.

ABD’ye bağımlılığı azaltma çabası

Kanada ile ABD arasındaki ticaret savaşı, Carney’i yeni jeopolitik ortaklar aramaya yöneltirken, özellikle savunma alanında Amerikan şirketlerine aşırı bağımlılık da Kanada’yı düşündürüyor.

Geçen hafta ABD, Ukrayna üzerindeki Starlink ve Starshield uydularını kısıtlayarak Ukrayna’nın askeri ve savunma operasyonlarını ciddi şekilde aksatmıştı. Carney, Kanada’nın savunma teknolojilerinin karşıt çıkarlara sahip siyasi aktörlerin veya şirketlerin insafına kalabileceği endişesini defalarca dile getirdi.

Carney, Kanada yapay zeka şirketi Cohere Inc ile Almanya’nın Aleph Alpha GmbH şirketinin planlanan birleşmesini, Amerikan yapay zeka devlerine bağımlılığı azaltma yönünde bir adım olarak gösterdi. Birleşme sonrası yeni şirketin Berlin ve Toronto’da çift merkezi olacak ve Kanada federal hükümeti Cohere’de 1,6 milyar Kanada dolarına kadar hisse sahibi olacak.

Brüksel ve Ottawa ayrıca Kanada’yı Avrupa’nın süper bilgi işlem ağına dahil eden bir anlaşma duyurdu. Bu anlaşma Kanada’ya yapay zeka modellerini eğitmek için Avrupa makinelerine erişim sağlayacak. İki taraf ayrıca dijital ticaret anlaşması müzakerelerini önemli ölçüde tamamladı ve yapay zeka, dijital kimlik, siber güvenlik gibi alanlarda işbirliğini derinleştirecek.

‘Ortak üyelik’ tartışması

Liderler bir kez daha Kanada’nın “ortak üye” olma ihtimalini gündeme getirdi. Von der Leyen, bu statünün “keşfedilmemiş bir alan” olduğunu kabul ederek, “Bunu birlikte şekillendirme konusunda tutkuya, güvene ve yaratıcılığa sahibiz” dedi.

Von der Leyen, “Bu [ortak üyelik] kimseye karşı değil, ortak gücümüz için bir ortaklıktır” ifadelerini kullandı.

AB Konseyi Başkanı António Costa ise Kanada’nın “Avrupalı olmayan ülkeler arasında açık ara en Avrupalı olan” olduğunu söyledi. Costa, iki tarafın “AB ile Avrupalı olmayan bir ülke arasında şimdiye kadarki en yakın, en derin ve en güçlü ortaklığı” kuracağını belirtti.

Liderler, ortak üyelik fikrine bağlılıklarını yinelese de rolün daha net kapsamının 2027 zirvesinde belirleneceğini söyledi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise ortak üyelik ifadesinden hiç bahsetmeyerek yalnızca “Gelecek İttifakı”na atıfta bulundu.

Quebec’in tepkisi

Zirve, Quebec eyaletinde de sürtüşmeye yol açtı. Ayrılıkçı Parti Québécois’nin geçtiğimiz günlerde azınlık hükümeti kurmasının ardından, eyalet başbakanı Paul St-Pierre Plamondon, Ottawa’nın kendisine etkinlikte kamuoyu önünde konuşma izni vermemesi nedeniyle zirveye katılmadı.