AİHM tarihinde bir ilk: Şaban Yasak davasında kritik karar açıklandı

17 hakimli Büyük Daire’nin kararı, duruşmalarının yapıldığı salonda Türkiye saatiyle 12.30’da duyuruldu. Karar AİHM’in YouTube sayfasında canlı olarak duyuruldu. Kararı açıklayan AİHM Başkanı Mattias Guyomar, Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3’üncü ve 7’nci maddelerinden mahkum edildiğini duyurdu.

Şaban Yasak davası, 15 Temmuz 2016 sonrası Türkiye’de yürütülen sözde terör yargılamaları ve “kanunsuz suç olmaz” ilkesinin sınırları açısından dönüm noktası olarak görülüyordu.

AİHM Büyük Dairesi, 11’e 6 oyla 7’nci maddede düzenlenen “kanunsuz suç olmaz” ilkesinin ve 9’a 8 oyla 3’üncü maddede düzenlenen “işkence ve kötü muamele yasağının” ihlal edildiğine karar verdi.

AİHM Büyük Dairesi, Yalçınkaya kararının ardından verdiği bu ikinci önemli kararla birlikte Türkiye’de 15 Temmuz 2016’dan sonra yapılan terör yargılamalarının hiçbir hukuki dayanağı olmadığını tescillemiş oldu.

Büyük Daire duruşmasının yapıldığı salonda kararı açıklayan Guyomar, Türk hükümetinin karşılaştığı özel durumun farkında olduğunu ancak “kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesine en zor şartlarda bile uyulması gerektiğini vurguladı.

Guyomar, Türkiye mahkemelerinin Şaban Yasak’ın terör örgütü üyesi olduğuna dair kararlarının hukuki gerekçelerle desteklenmediğini ifade etti.

AİHM Tarihinde Bir İlk!

Alınan karara göre AİHM Büyük Daire, tarihinde bir ilke imza atarak; Daire tarafından oybirliği ile verilen bir kararla (Yasak/Türkiye) ilgili 7. maddeden ihlal verdi. Büyük Daire ayrıca, AİHS'in 3. maddesinin de ihlal edildiğine karar verdi. 

Karar Bu Açıklamayla Duyuruldu

Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından yayımlanmıştır

AİHM 114 (2026)
05.05.2026

Başvurucunun silahlı terör örgütü üyeliğinden mahkûm edilmesi ve tutukluluk koşulları, Sözleşme’nin 7. ve 3. maddelerinin ihlaline yol açmıştır

Bugün verilen Büyük Daire kararında¹,
Yasak / Türkiye (başvuru no. 17389/20) davasında,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi şu sonuçlara varmıştır:

* 11’e karşı 6 oyla, Sözleşme’nin 7. maddesinin (kanunsuz ceza olmaz ilkesi) ihlal edildiğine,

* 9’a karşı 8 oyla, Sözleşme’nin 3. maddesinin (insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağı) ihlal edildiğine karar verilmiştir.

Dava, başvurucunun Türk Ceza Kanunu’nun 314 § 2 maddesi kapsamında silahlı terör örgütü üyeliğinden mahkûm edilmesi ve Çorum Cezaevi’ndeki tutukluluk koşulları ile ilgilidir.

Bu dava, Türk makamlarınca “F.../PDY” olarak adlandırılan ve 15 Temmuz 2016 darbe girişiminden sorumlu tutulan yapıya üyelik iddiasıyla açılan çok sayıdaki ceza davasından biridir.

Mahkeme, ulusal mahkemelerin, başvurucunun örgütün eğitim yapılanması içindeki bazı görevleri nedeniyle –bu yapı henüz terör örgütü olarak tanınmadan önce– onun örgütün niteliğini ve terörist amaçlarını bildiği, örgüte katılma niyetinde olduğu ve aktif şekilde katkıda bulunduğu sonucuna nasıl vardığını açıklamadığını tespit etmiştir.

Başvurucunun kastının (suçun manevi unsuru) somut deliller ışığında değerlendirilmemesi, bireysel ceza sorumluluğu değerlendirmesi yükümlülüğünün ciddi bir ihlali olarak görülmüştür.

Tutukluluk koşulları bakımından ise Mahkeme, başvurucunun yaklaşık dört yıl boyunca ciddi aşırı kalabalık koşullarda tutulduğunu, yaklaşık 14 ay boyunca kişisel yatağı olmadığını, hijyen koşullarının yetersiz olduğunu, mahremiyet eksikliği yaşadığını ve açık hava ile faaliyetlere sınırlı erişimi bulunduğunu tespit etmiştir. Bu koşullar birlikte değerlendirildiğinde 3. madde kapsamına giren ağırlıkta muamele oluşturmuştur.

Temel Olaylar

Başvurucu Şaban Yasak, 1987 doğumlu Türk vatandaşıdır ve Almanya’da yaşamaktadır. Başvuru yaptığı tarihte Çorum L Tipi Cezaevi’nde hükümlüydü.

15 Temmuz darbe girişimi sonrası Çorum Cumhuriyet Başsavcılığı, F.../PDY faaliyetlerine ilişkin soruşturma başlatmıştır. Bu kapsamda başvurucu hakkında da örgüt üyeliği suçlamasıyla işlem yapılmıştır.

* 6 Şubat 2017: Tutuklandı

* 4 Ağustos 2017: İddianame düzenlendi

* 14 Şubat 2018: 7 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı

Mahkeme kararında şu unsurlar delil olarak değerlendirilmiştir:

* Sosyal güvenlik primlerinin örgüt bağlantılı şirket tarafından ödenmesi

* Örgüt üyeleriyle telefon görüşmeleri

* Kod adı kullanımı

* Tanık ifadeleri

* Bank Asya’ya para yatırılması

İstinaf ve Yargıtay başvuruları reddedilmiş, karar kesinleşmiştir.

Anayasa Mahkemesi’ne yapılan başvurular da sonuçsuz kalmıştır.

Tutukluluk Koşulları

Başvurucu Çorum Cezaevi’nde:

* İlk 13 ay F-5, sonra F-10 koğuşunda tutulmuştur

* Cezaevi kapasitesi 477’den yaklaşık 2000’e çıkarılmıştır

* Aşırı kalabalık, yetersiz hijyen ve mahremiyet eksikliği yaşanmıştır

Şikâyetler

Başvurucu:

* Madde 7: Eylemlerinin işlendiği dönemde suç olmadığını, hukukun geniş ve keyfi yorumlandığını

* Madde 3: Tutukluluk koşullarının insanlık dışı olduğunu

ileri sürmüştür.

*Mahkemenin Değerlendirmesi

Madde 7 (Kanunsuz ceza olmaz)*

Mahkeme şu hususlara dikkat çekmiştir:

* Suçun oluşması için kastın bireysel olarak ispatlanması gerekir

* Başvurucunun faaliyetleri 2014’e kadar uzanmaktadır (darbe ve terör örgütü tanımından önce)

* Eğitim faaliyetleri o dönemde yasal ve meşru görünmekteydi

Ulusal mahkemeler:

* Başvurucunun örgütün gerçek amacını bildiğini göstermemiştir

* Eğitim faaliyetlerini otomatik olarak suç saymıştır

* Kişisel niyet analizini yapmamıştır

Bu nedenle Madde 7 ihlal edilmiştir

Madde 3 (İnsanlık dışı muamele yasağı)

Mahkeme:

* Cezaevinin ciddi şekilde aşırı kalabalık olduğunu

* Başvurucunun 14 ay boyunca yatağı olmadığını

* Sürekli ışık, uyku bozukluğu ve mahremiyet eksikliği yaşadığını

* Açık havaya erişimin çok sınırlı olduğunu

tespit etmiştir.

Bu koşullar birlikte değerlendirildiğinde Madde 3 ihlal edilmiştir

Tazminat (Madde 41)

Mahkeme, Türkiye’nin başvurucuya:

* 2.800 € manevi tazminat

* 9.050 € masraf ve gider

ödemesine karar vermiştir.

Ek Görüşler

Karara bazı hâkimler:

* Kısmen karşı oy

* Tam karşı oy

şeklinde farklı görüşler eklemiştir.

Not: Bu metin bir basın bültenidir, Mahkeme kararının kendisi değildir.