Asgari ücret yoksulluk sınırının 4'te 1'i; her üç emekliden ikisi çalışmak zorunda

Rapora göre, yılın ilk beş ayı sonunda ise asgari ücret, yoksulluk sınırının yalnızca dörtte birine karşılık geldi. 2025 yılında çalışan veya iş arayan emekli oranı yüzde 69,5’e yükselirken, “Her üç emekliden ikisi çalışmak zorunda bırakılıyor” değerlendirmesinde bulunuldu. 

Rapora göre asgari ücret açlık sınırının altında kalırken, emekli aylıkları asgari ücretin gerisine düştü. Vergi sisteminde ise ücretlilerin yükünün giderek arttığına dikkat çekildi.

DİSK-AR, Türkiye’nin giderek bir “asgari ücretliler ülkesi” hâline geldiğini belirterek, toplu iş sözleşmesi kapsamının darlığı ve sendikasızlaştırma politikalarının asgari ücreti fiilen ortalama ücret seviyesine dönüştürdüğünü vurguladı.

Asgari ücret açlık sınırının altında

Rapora göre 2026 yılı için belirlenen net asgari ücret, açıklandığı gün itibarıyla açlık sınırının altında kaldı. Yılın ilk beş ayı sonunda ise asgari ücret, yoksulluk sınırının yalnızca dörtte birine karşılık geliyor. DİSK-AR’ın hesaplamalarına göre asgari ücretin kişi başına milli gelire oranı 1974 yılında yüzde 80,6 düzeyindeyken 2026’da yüzde 45,7’ye geriledi. Raporda, bu durumun çalışanların ekonomik büyümeden aldığı payın azalmasına işaret ettiği belirtildi.

Türkiye’de asgari ücretin yüzde 5 altında veya üstünde ücret alan çalışanların oranının yüzde 35’e yaklaştığına dikkat çekilen raporda, bu oranla Türkiye’nin Avrupa’da asgari ücretin en yaygın olduğu ülke konumunda bulunduğu ifade edildi.

Raporda ayrıca, Türkiye’de her 100 çalışandan 15’inin asgari ücretin altında ücretle çalıştırıldığı, toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçilerin ise kapsam dışındaki işçilere göre ortalama yüzde 91,9 daha fazla kazandığı belirtildi.

“İşçiler yılın üç ayını vergi ödemek için çalışıyor”

Vergi sistemine ilişkin değerlendirmelerde, ücretliler üzerindeki vergi ve kesinti yükünün yıl içinde yüzde 21,6’dan yüzde 29,7’ye yükseldiği kaydedildi. Rapora göre işçilerin brüt ücretlerinin ortalama dörtte birinden fazlası vergi ve çeşitli kesintilere giderken, çalışanlar yılın yaklaşık üç ayını vergi ve kesintileri karşılamak için çalışıyor.

DİSK-AR, dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payının son 36 yılda yüzde 48’den yüzde 64’e yükseldiğine dikkat çekti. Raporda, vergi gelirleri içinde işçilerin ödediği payın yüzde 19,6, sermayenin ödediği payın ise yüzde 13,1 olduğu belirtilerek, ücretlilerin şirketlerden daha fazla vergi ödediği savunuldu. Öte yandan mülkiyet üzerinden alınan vergilerin toplam vergiler içindeki payının son 11 yılda yüzde 3,7’den yüzde 1,1’e düştüğü ifade edildi.

Emekli aylıkları asgari ücretin gerisine düştü

Raporda emeklilik sistemine ilişkin veriler de yer aldı. Buna göre ortalama emekli aylığının asgari ücrete oranı 2002 yılında yüzde 122 seviyesindeyken, 2025 yılında yüzde 84’e geriledi. Böylece ortalama emekli aylıkları asgari ücretin yüzde 16 altına düşmüş oldu. Emeklilerin milli gelirden aldığı payın da azaldığına dikkat çekilen raporda, ortalama emekli aylığının kişi başına milli gelire oranının 2002’de yüzde 46,4 iken 2025’te yüzde 31,6’ya gerilediği belirtildi.

DİSK-AR’ın verilerine göre düşük emekli aylıkları nedeniyle çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı da önemli ölçüde arttı. Buna göre 2002 yılında yüzde 36,6 olan oran, 2025 yılında yüzde 69,5’e yükseldi. Rapor, “Her üç emekliden ikisi çalışmak zorunda bırakılıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Raporda, asgari ücret, vergi sistemi ve emeklilik politikalarının çalışanlar ile emeklilerin yaşam koşulları üzerindeki etkilerinin giderek ağırlaştığı vurgulanırken, gelir dağılımındaki bozulmanın toplumsal sonuçlarına dikkat çekildi.