Bir Tartışmanın Hatırlattığı Temel Değerler

Eski NBA oyuncusu Enes Kanter Freedom’ın, Demokrat Parti’ye oy verenlerin Müslüman olamayacağı yönündeki açıklaması, siyasi bir tartışmanın çok ötesinde bir sorunu gündeme getirdi. Bir insanın siyasi tercihi üzerinden inancını sorgulamak, dini siyasi sadakatin ölçüsüne dönüştürmektir. 

Oysa hiçbir siyasi parti İslam’ın temsilcisi değildir. Hiç kimsenin de hangi partiye oy verdiği veya hangi siyasi görüşü benimsediği gerekçesiyle bir başkasının imanına hükmetme yetkisi yoktur.

Bir siyasetçinin politikaları eleştirilebilir. Bir partinin tutumları ahlaki ve dinî açıdan sorgulanabilir. Ancak siyasi tercihler üzerinden insanların Müslümanlığını tartışmaya açmak başka bir şeydir. Hele kişisel siyasi kanaatleri “Allah bunu istemez” diyerek ilahi bir hüküm gibi sunmak, dinin siyasi amaçlara alet edilmesi tehlikesini beraberinde getirir.

Bu söylem, Fethullah Gülen Hocaefendi’nin yıllarca savunduğu değerlerle de açıkça çelişir.

Hocaefendi’nin düşünce dünyasında insan onuru, vicdan özgürlüğü, diyalog ve farklılıklarla birlikte yaşama anlayışı merkezi bir yer tutar. Hizmet Hareketi’nin temel yaklaşımı, insanları siyasi, dinî veya kültürel kimlikleri üzerinden dışlamak değil, farklılıklarına rağmen ortak insani değerlerde buluşturabilmektir. Hocaefendi’nin hayatı boyunca üzerinde durduğu diyalog, çoğulculuk ve birlikte yaşama anlayışı da bunu gerektirir.

Dolayısıyla Kanter’in açıklamalarının Hizmet’in temel değerleriyle bağdaştırılması mümkün değildir. Kaldı ki Kanter, siyasi görüşlerini bireysel ve bağımsız olarak dile getirmektedir. Kamuoyundaki tanınırlığı, geçmişteki katkıları veya Hizmet’e yakınlığı, açıklamalarının Hareket’i temsil ettiği anlamına gelmez.

Ancak burada iki ayrı yanlışa da dikkat çekmekte fayda var:

İlki, Kanter’in sözlerini eleştirmek yerine kendisini bütünüyle mahkûm etmek. Bir insanın yanlış bir açıklaması, geçmişte yaptığı bütün olumlu işlerin yok sayılmasını gerektirmez. Eleştiri açık ve ilkeli olmalı, kişisel saldırıya veya bir linç kampanyasına dönüşmemelidir. İnsan onurunu savunmak, yalnızca görüşlerine katıldığımız insanların onurunu korumak değildir.

İkincisi ise her tartışmayı ve her bireysel açıklamayı Hizmet Hareketi’ne yönelik yeni bir suçlama, itibarsızlaştırma ve hesaplaşma fırsatına dönüştürme çabasıdır. Bir kişinin sözlerinden hareketle bütün bir topluluğu sorgulamak, münferit bir tutumu kolektif bir sorumluluğa dönüştürmek, eleştiriden çok fırsatçılıktır. 

Her tartışmayı içeride yeni bir kriz çıkarmanın, güvensizlik üretmenin ve insanları birbirine karşı konumlandırmanın bahanesi haline getirenlerin de kendi tutumlarını sorgulaması gerekir. İlkeleri savunmak başka, ilkeleri bahane ederek sürekli bir hesaplaşma zemini oluşturmak başkadır. Haklı bir eleştiriyi kendi öfkesine, kişisel hesaplarına veya ayrıştırıcı gündemine malzeme edenler, karşı çıktıkları yanlışın benzerini başka bir biçimde üretmektedir.

Bir yanlışı düzeltme iddiası, başka yanlışları meşrulaştırmaz. Bir kişinin hatasını bütün bir Hareket’in üzerine yıkmak da her tartışmadan yeni bir iç çatışma çıkarmaya çalışmak da ilkesel bir duruş değildir. Bu, eleştirinin getirdiği sorumluluğu üstlenmeden onun sunduğu imkânları kötüye kullanmaktır.

Burada asıl ölçü, kişilere duyulan yakınlık veya uzaklık değil, savunulan ilkeler olmalıdır.

Hizmet’in değerleri kişilere göre değişmez. Bir insanın geçmişteki katkıları onu eleştiriden muaf kılmadığı gibi, bir kişinin hatası da bütün bir hareketin kimliğini belirlemez. Aynı şekilde, Hizmet’in ilkelerini savunmak, her bireysel açıklamayı sahiplenmeyi veya her eleştiri karşısında savunmaya geçmeyi gerektirmez. Asıl sorumluluk, doğru ile yanlışı kişilerden bağımsız olarak ayırt edebilmektir.

Hocaefendi’nin yıllarca üzerinde durduğu birlikte yaşama anlayışının gerçek sınavı belki de budur. Farklı düşüncelere tahammül edebildiğimiz, yanlış bulduğumuz sözleri insanları hedef almadan eleştirebildiğimiz ve anlaşmazlıkları yeni düşmanlıkların gerekçesine dönüştürmediğimiz ölçüde bu anlayışa sadık kalabiliriz.

İnsanların imanını siyasi tercihlerine göre ölçmeye başladığımız yerde, savunduğumuz değerlerden uzaklaşmış oluruz. Başkalarının hatalarını sürekli yeni hesaplaşmaların gerekçesine dönüştürdüğümüzde ise aynı değerleri başka bir yönden aşındırırız.

İlkeli olmak, yalnızca başkalarının yanlışlarını göstermek değil, o yanlışlar karşısında kendi ilkelerimizi de koruyabilmektir.