Emeklinin hali içler acısı: Türkiye Avrupa'da son sırada yer aldı!

Dünya genelinde artan yaşam süresi, düşen doğum oranları ve çalışan nüfusun emekli nüfusa oranındaki gerileme, sosyal güvenlik sistemlerini giderek daha fazla zorluyor. Ancak bu sorunların etkisi ülkeden ülkeye değişirken, 2026 Küresel Emeklilik Endeksi’nde Türkiye’nin Avrupa sıralamasının en altında yer alması dikkat çekti.

Marsh ve CFA Enstitüsü tarafından hazırlanan endeks, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 66’sını kapsayan 55 emeklilik sistemini üç temel ölçüt üzerinden değerlendirdi: emeklilik gelirlerinin yeterliliği, sistemin uzun vadeli sürdürülebilirliği ve emeklilik sistemine duyulan güven.

Cumhuriyet'te yer alan habere göre raporun Türkiye açısından ortaya koyduğu tablo, yalnızca emeklilerin bugün elde ettiği gelirleri değil, mevcut sistemin gelecekteki yükümlülüklerini ne ölçüde karşılayabileceği sorusunu da gündeme getiriyor.

TÜRKİYE AVRUPA SIRALAMASININ EN ALTINDA

Endekste değerlendirilen 19 Avrupa ülkesi arasında Türkiye son sırada yer aldı. Türkiye'nin düşük performansında emeklilik gelirlerinin yeterliliği, sistemin finansman yapısı ve uzun vadeli sürdürülebilirlik gibi alanlardaki sorunlar öne çıktı.

Özellikle mevcut emeklilik sisteminin finansman dengesi, Türkiye açısından önemli bir tartışma başlığı olmayı sürdürüyor. Dağıtım esaslı sistemlerde çalışanların ödediği primler, büyük ölçüde mevcut emeklilerin aylıklarının finansmanında kullanılıyor. Dolayısıyla çalışan sayısının emekli sayısına oranındaki düşüş, sistemin mali dengesi üzerinde baskı oluşturuyor.

Türkiye'nin Avrupa sıralamasının sonuna yerleşmesi, emeklilik sisteminin hem bugünkü gelir düzeyi hem de gelecek kuşaklara karşı yükümlülüklerini yerine getirebilme kapasitesi bakımından yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Emeklilerin yaşam maliyetleri karşısındaki gelir düzeyi, sistemin finansman kaynakları ve çalışan-emekli dengesi, bu çerçevede öne çıkan temel sorunlar arasında bulunuyor.

HOLLANDA ZİRVEDE, TÜRKİYE SON SIRADA

Endeksin zirvesinde 85,8 puanla Hollanda yer aldı. Hollanda'yı 84,1 puanla Danimarka ve 84 puanla İzlanda izledi.

Hollanda'nın başarısında kamu emekliliğini işyeri emeklilik planları ve yatırımlara dayalı birikim modelleriyle birleştiren çok katmanlı sistemin etkili olduğu belirtildi. İsveç, Finlandiya ve Norveç de yüksek puan alan Avrupa ülkeleri arasında yer aldı.

Bu ülkelerin deneyimleri, emeklilik sistemlerinin yalnızca kamu kaynaklarıyla finanse edilen aylıklara dayanmaması, çalışanların iş yaşamları boyunca ek birikim yapabilmelerini sağlayan mekanizmaların da geliştirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Türkiye'nin Avrupa sıralamasının sonunda bulunması ise emeklilik gelirlerinin güçlendirilmesi ve sistemin uzun vadeli mali yapısının korunması bakımından atılması gereken adımları yeniden gündeme getiriyor.

AVRUPA'DA DA SORUN VAR: GELİR YETERLİLİĞİ, MALİ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

Rapora göre, Avrupa'nın yüksek gelirli ülkelerinde bile emeklilik sistemlerinin geleceğine ilişkin önemli sorunlar bulunuyor.

İspanya, emeklilik gelirlerinin yeterliliği kriterinde 83 puan alırken sürdürülebilirlik alanında 33 puanda kaldı. Fransa'da ise yeterlilik puanı 85 olmasına rağmen sürdürülebilirlik puanı 49,3 olarak hesaplandı.

Bu sonuçlar, emeklilere bugün sağlanan gelirlerin yüksek olmasının tek başına yeterli olmadığını gösteriyor. Bir emeklilik sisteminin aynı zamanda gelecekteki yükümlülüklerini karşılayabilecek mali yapıya sahip olması gerekiyor.

Türkiye açısından bakıldığında ise emeklilerin gelir düzeyinin iyileştirilmesiyle sistemin finansal sürdürülebilirliğinin birlikte ele alınması önem taşıyor.

EMEKLİLİK YAŞININ YAŞAM BEKLENTİSİNE GÖRE BELİRLENMESİ ÖNERİSİ

Raporda, artan yaşam süresinin emeklilik sistemleri üzerindeki mali baskıyı artırdığına dikkat çekilerek emeklilik yaşının ortalama yaşam beklentisine bağlanması önerildi. Daha uzun süre çalışmayı teşvik eden politikaların da sistemlerin finansal dengesine katkı sağlayabileceği belirtildi.

Almanya Merkez Bankası Başkanı Joachim Nagel de 2031 sonrasındaki dönem için emeklilik yaşının yaşam beklentisine endekslenmesinin değerlendirilebileceğini ifade etti.

Ancak emeklilik yaşının yükseltilmesi, tek başına bütün sorunları çözen bir yöntem olarak görülmüyor. Bu tür düzenlemelerin çalışma koşulları, istihdam olanakları, sağlıklı yaşam süresi ve farklı meslek gruplarının koşulları dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekiyor.

EK EMEKLİLİK SİSTEMLERİNE VURGU

Raporda öne çıkan öneriler arasında kamu emeklilik gelirlerinin tamamlayıcı modellerle desteklenmesi de bulunuyor. Otomatik katılımlı emeklilik planları, işveren katkıları ve bireysel tasarruf mekanizmalarının yaygınlaştırılması, emeklilik dönemindeki gelir kaynaklarının çeşitlendirilmesine yönelik araçlar arasında gösteriliyor.

Uzmanlara göre gerekli yapısal reformların ertelenmesi hâlinde ülkeler; vergi artışları, daha uzun çalışma süreleri veya emeklilik ödemelerinde değişiklikler gibi zor kararlarla karşı karşıya kalabilir.

Türkiye'nin endekste Avrupa'nın son sırasında yer alması, bu tartışmaların ülke açısından önemini daha da artırıyor. Emeklilerin mevcut gelirlerinin yeterliliği ile sosyal güvenlik sisteminin gelecekteki mali yükümlülüklerini karşılayabilmesi arasındaki dengenin nasıl kurulacağı, önümüzdeki dönemin temel ekonomik ve sosyal politika başlıklarından biri olmaya devam edecek.