Gambiyalı Edo

Gambiyalı Edo
Soğuk bir sonbahar gecesi...
İskandinavya’nın keskin ayazı pencere camlarına buzdan nakışlar işliyordu. Biz ise muhacir bir ailenin sıcacık evinde, çay buharının arasında oturuyorduk.
Evin iki körpe yavrusu, Rukiye ile Eymen, eşikte belirdi. Gözleri utangaç, sesleri incecikti; “Hoş geldiniz!” dediler. O iki kelimede koca bir memleketin terbiyesi saklıydı. Kısa bir hâl hatırdan sonra kuş kanadı hafifliğinde odalarına çekildiler. Arkalarından bakarken düşündüm: Bu çocuklar hangi fırtınalardan geçip de bu kuzey ülkesine düştüler acaba?
Gece ilerledikçe sohbet koyulaştı. Söz dönüp dolaşıp İspanyol yönetmen Salvador Calvo’nun Adú filmine geldi. Afrika’dan Avrupa’ya uzanan; dikenli tellere, karanlık denizlere takılmış hayatların filmiydi bu. Filmin sonunda ekrana düşen o not geldi aklımıza: “2018 yılında 70 milyon insan daha iyi bir hayat bulma umuduyla ülkesini terk etti. Bunların yarısı çocuktu.”
Yetmiş milyon…
Yarısı çocuk…
Rakamlar soğuktu ama her birinin ardında bir annenin hıçkırığı, bir babanın sessiz duası, yolda düşürülmüş bir oyuncak vardı.
Odaya derin bir sessizlik çöktü. Ev sahibimiz Sencer Bey’in bakışları pencerenin ötesine, karların ve yılların uzağına kaydı. Odanın öbür ucunda Yazar Zeyneb Gülşen başını önüne eğmiş, sessizce dinliyordu. Sencer Bey içini çekti:
“Bizim hayatımız da o filmden hiç farklı değil.”
Çay bardağını masaya usulca bıraktı ve anlatmaya başladı:
“Bulunduğum şehirde imar müdürüydüm. Her şey 15 Temmuz’dan çok önce başladı. Daha 2014’ün başlarında yukarıdan talimatlar geliyordu: ‘Hizmet’e ait okullarda, yurtlarda mutlaka bir kusur, mevzuata aykırı bir şey bulun!’ Vicdanım bu zulme razı olmadı. Hukuksuz emirlerini yerine getirmeyince ilk iş beni müdürlükten aldılar.
Sonra gözleri dönmüşçesine saldırdılar. Okulların, yurtların bahçelerinden usulsüz yollar geçirdiler. Çocukların okula yürüdüğü yolları koca kepçelerle kazıp bozdular. Hizmet insanlarına ait alışveriş merkezlerinin önünü bile kazdılar. İnsanları ekmeğinden etmek için ne gerekiyorsa yaptılar. İşin en ibretlik yanı neydi, biliyor musunuz?
15 Temmuz’dan sonra o binalara kendileri çökünce, bozdukları bütün yolları bir çırpıda eski hâline getirdiler. Meğer dün ‘suç’ dedikleri o binalarda mevzuata aykırı tek bir çivi bile yokmuş.
15 Temmuz’un hemen sonra tutuklandım. O yıl Kurban Bayramı’nı demir parmaklıkların ardında karşıladık. O bayram sabahını, yanaklardan süzülen ılık ılık gözyaşlarını ömrüm boyunca unutamam. En acısı da canımdan aziz eşimle, körpe yavrularımla tel kafesin ardından bayramlaşmaktı.
O sabah çocuklarımın bayramı tellere takılıp kaldı.
Ben içerideyken şehirde büyük bir operasyon daha yapıldı. İçime ateş düştü: ‘Ya eşimi de alırlarsa dışarıdaki yavrularım kime sığınır?’ Tam on dört gün ondan tek bir haber alamadım. Her saniye ölüp ölüp dirildim. On dördüncü günün sonunda, o operasyonda gözaltına alınanlardan iki kişi koğuşa getirildi. Nefes nefese yanlarına koşup eşimi sordum.
‘Gözaltına alınanların hepsini tutukladılar.’ dediler. ‘Yalnız bir kadın mahkeme salonunda birden fenalaşıp yere yığıldı, bayıldı. Koşup yardım ettik. Hâkim de hastalığı sebebiyle onu adli kontrolle serbest bıraktı. Ama adını hatırlamıyoruz.’
Anlattıkları tariften o kadının eşim olduğunu hemen anladım. O daracık koğuşta dünyalar benim oldu.
Nihayet on yedi ayın sonunda tahliye edildim. Yorgun, kırgın ama başımız dik bir araya geldiğimizde eşimle göz göze geldik ve tek bir karar verdik:
‘Artık bu topraklardan çıkalım…’
Bir güz gecesi yollara düştük.
Aramızda sekiz aylık hamile bir abla vardı. Gurbetteki eşine kavuşma umuduyla düşmüştü o çetin yollara.
Meğer kaçakçının da kendi hakkında yakalama kararı varmış. Issız bir yerde durup fısıldadı:
‘Bundan ötesi benim için çok tehlikeli. Kalan yolu kendiniz yürüyeceksiniz.’
Zifiri karanlıkta yapayalnız kaldık. Su kanallarına gire çıka, diz boyu çamurda düşe kalka beş saat yürüdük. Nefesimiz kesilmiş, ayaklarımız kurşun gibi ağırlaşmıştı ki sonunda Meriç göründü. Dolunayın aydınlığında bütün heybetiyle, sessiz sessiz akıyordu.
Üzerimize keskin, sisli bir ayaz çökmüştü. Yanımızdaki botu bir türlü şişiremedik. Tam o sırada sazlıkların arasından güçlü projektör ışıkları parladı. Askerler bizi arıyordu. Yüreğimiz ağzımıza geldi; çaresiz geri döndük. Oysa geri dönmek de en az ileri gitmek kadar tehlikeliydi.”
Sencer Bey bir an sustu. Bakışları yine pencereye, karların ötesine gitti.
“Kafilemizde meslekten ihraç edilmiş vefalı bir polis arkadaşımız vardı. Onunla İstanbul’a döndük. Baştan ayağa çamur içindeydik. O yiğit arkadaş bütün riskleri göze alıp bizi evinde misafir etti. Zaten kapısını çalacak başka kimsemiz kalmamıştı; üstelik kapı komşusu da aktif görevde bir polisti.
Nefeslerimizi tutarak bir hafta onun yanında kaldık. Sonra İzmit’te mütevazı bir ev tuttuk ve gaybubet günlerimiz başladı. Dikkat çekmemek için çocuklarımızı anneannelerine emanet ettik. Kayınvalidemler de bir sıkıntı yaşanmasın diye kendi evlerini kiraya verip kiraya taşındılar. Onların o sessiz fedakârlığını ömrüm boyunca unutamam.
Bir müddet sonra kiralar birden fırladı. Kayınvalidemlerin yanına taşındık. Anne babalarına kavuşan çocuklar bayram etti. Ama o sevinç uzun sürmedi. Bir gün kapı sertçe çalındı. Polisler arama emriyle gelmişti. Apartmanın kimsenin bilmediği kuytu bir bölmesi vardı. Vaktiyle oda yapmak için duvar örülmüş, sonra yarım bırakılmış izbe bir boşluk. Gün ışığının bile sızmadığı o karanlığa nefesimizi tutup saklandık.
Saklandığımız yer öylesine tozlu ve pisti ki polisler fark etse bile girmeye tenezzül etmezdi. Dışarıda kayınvalidem polislere direniyordu:
‘Yok onlar burada! Nerede olduklarını biz de bilmiyoruz. Çocukları bize bırakıp gittiler.’
Polisler evi didik didik aradı, sonra çekip gitti. Kapı kapanır kapanmaz kayınvalidemin şefkatli sesi yankılandı:
‘Gelin yavrularım, gittiler!’
Yeniden geleceklerini biliyorduk. Uyku diye bir şey kalmamıştı. Ancak yorgunluktan yığılınca gözlerimizi yumabiliyor, uyandığımızda ise ‘Polis mi geldi?’ telaşıyla sağa sola bakınıyorduk.
Ayın bile çekildiği zifiri bir gecede, eşimle nefes almak için dışarı çıktık. Arkamızdan gelen bir araba farlarını yakıp söndürerek durmamızı işaret etti. Yüreğimiz ağzımıza geldi ama durduk. Arabadan inenler kendi arkadaşlarımızdı. Hasretle boynumuza sarıldılar. Arabaya binince eşim endişeyle fısıldadı:
‘Kapkara bir gecede, siyah bir arabanın içinden benim esmer kocamı bile tanıdılarsa, bu şehirde yakalanmamız işten bile değil.’
Kayınvalidemlerin de takati tükenmişti. Dört duvar arasına hapsolmuş hâlimiz onları derinden yaralıyordu. Sonunda gözleri dolu dolu:
‘Artık gidin yavrularım. Bu hâlinize daha fazla dayanamıyoruz.’ dediler.
O gece eşim, birkaç gün önce gördüğü rüyayı anlattı yeniden. Valizini hazırlamış beklerken Hocaefendi ona dönüp, ‘Haydi, gelin artık!’ demişti. Rüya, kayınvalidemin gözyaşlarıyla aynı kapıyı gösteriyordu. Önümüzde iki yol kalmıştı: Ya ölüm ya hürriyet…”
Sencer Bey’in sesi bu kez daha alçaktı. Sanki Meriç hâlâ kulaklarında akıyordu.
“Yine bir güz gecesiydi. Gökte yine dolunay vardı. Kayınbabam metanetini korumaya çalıştı ama kayınvalidem hıçkırıklarını tutamadı. Kızına, torunlarına sarılıp ağladı:
‘Güle güle gidin yavrularım. Meriç’i geçince mutlaka arayın bizi.’
Dillerimizde dualarla Meriç kıyısına vardık. Mehtap yeryüzüne gümüş nurlarını döküyor, uzaklardan balıkçıların yanık türküleri geliyordu. Ama Meriç o gece öfkeliydi. Bir ara sınır hattından jandarma projektörleri parladı, sirenler çalmaya başladı. ‘Eyvah,’ dedik. ‘yine yakalandık!’ Yanımızdaki arkadaşlardan biri fısıltıyla teselli verdi: ‘Korkmayın, suyun içindekilere müdahale etmezler.’ Tam bir buçuk saat akıntıyla boğuşarak sınıra paralel sürüklendik.
Karşı kıyıya adım attığımız anda çalıların arasından askerler fırladı. İlk düşündüğümüz ‘Ya bizi geri gönderirlerse?’ oldu. Oysa Yunan askerleri bizi şefkatle karşıladı:
‘Korkmayın. Artık burada güvendesiniz.’
O tek cümleyle omuzlarımızdan dağlar kalktı.
Başını kaldırıp korkusuzca göğe bakabilmek, derin bir nefes çekebilmek ne güzelmiş meğer! Doğduğun topraklardan kaçıyorsun ve yıllarca ‘düşman’ bellediğin insanlar seni kendi öz insanının zulmünden koruyor. Memleketimizde ancak gece yarısından sonra gizlice balkona çıkabiliyorduk. Şimdi başımızın üstünde uçaklar uçuyor, bulutlar süzülüyor, yıldızlar bize gülümsüyordu. Artık her çalan zil, her yabancı araba yüreğimize kor düşürmeyecekti. Özgürlük ne güzeldi ve çocuklarımız yanımızdaydı.”
Sencer Bey sustu. Odada yalnızca çaydanlığın hafif fokurtusu vardı.
Sessizliği Zeyneb Gülşen bozdu. Başını kaldırdı, gözleri nemliydi:
“Ben de bu ülkeye ilk geldiğimde bir mülteci kampında kalmıştım.” dedi. “Orada Edo adında Gambiyalı bir kamp görevlisi vardı. Bir gün beni odasına çağırdı. Gözlerimin içine bakarak, ‘Seni çok iyi anlıyorum.’ dedi. ‘Şu an hiç bilmediğin yad ellere savrulmuş bir tohum gibisin. Düştüğün toprak kupkuru. Ama sabret. O “Kün!” der; rahmet yağar, o sert toprak yumuşar ve bir bakarsın ki kök salıvermişsin.’”
Gambiyalı Edo… Adú filminin anlattığı o kavruk kıtadan, belki de aynı tellerin, aynı karanlık denizlerin yolcusu olmuş bir kadındı. Kendi yarasını bilen el, başkasının yarasını daha şefkatle sarardı. Afrika’nın güneşinden gelen bir teselli, Anadolu’nun yaralı bir kadınını gurbetin ayazında ısıtmıştı. Gurbet, gurbetliyi tanırdı.
Kalkma vakti geldi. Rukiye ile Eymen odalarında derin bir uykudaydı. Meriç’in soğuk sularından geçmiş o körpe bedenler, şimdi sıcak yorganların altında, korkusuzca uyuyordu. Her çalan zilde irkilmeyen, her yabancı arabada titremeyen huzurlu bir uykuydu bu.
Kuzeyin ayazında kök salmış iki fidan.
Dışarı çıkınca yıldızlı göğe baktık. İçimiz kıpır kıpırdı, dualarımız birdi.
Edo haklıydı. Bir tohum gibi savrulduğumuz bu yabancı topraklarda biz de kök salacaktık. Ve bir gün, bu gurbet diyarlarında baharlar yeşerecekti.
Yeni baharlar…
















