‘Lekelenmeme’ hakkı mı milletin aklıyla alay etmek mi? AİHM’den AKP döneminde bin 4 ihlal kararı

AKP hükümeti, cumhuriyet tarihinin en büyük fon soygunu skandalına adı karışan kişilerin kimliklerinin açıklanmamasını “lekelenmeme hakkı” gerekçesiyle savunurken, aynı yaklaşımın muhaliflere yönelik soruşturma ve operasyonlarda uygulanmadığı yönündeki eleştiriler gündemdeki yerini koruyor.

Bu tartışmaların gölgesinde gözler, Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ndeki siciline çevrildi. Veriler, Türkiye hakkında özellikle adil yargılanma hakkı kapsamında çok sayıda ihlal kararı verildiğini ortaya koyuyor.

Fon soruşturmasında “lekelenmeme hakkı” savunması

Bold'da yer alan habere göre Cumhuriyet tarihinin en büyük skandalları arasında gösterilen fon vurgunu, kısa sürede siyasetin en önemli gündem başlıklarından biri haline geldi.

Fon vurgununa ilişkin yürütülen soruşturmada adı geçen 214 kişinin isminin kamuoyuyla paylaşılmaması, “lekelenmeme hakkı” gerekçesiyle savunuldu.

Ancak bu yaklaşım, son yıllarda muhaliflere yönelik soruşturmalarda sıkça tartışılan uygulamaları yeniden gündeme taşıdı. Tartışmaların büyümesiyle birlikte Türkiye’nin “lekelenmeme hakkı” ve adil yargılanma konusunda uluslararası alandaki karnesi de mercek altına alındı.

Yüzbinlerce Kişi Daha Yargılanmadan KHK listeleriyle Suçlu İlan Edildi

15 Temmuz sonrası Hizmet hareketi gönüllüsü olduğu iddiasıyla yüz binlerce kişi, daha haklarında kesinleşmiş bir mahkeme kararı bulunmadan yayımlanan KHK listeleriyle kamuoyu önünde suçlu ilan edildi. Yüzbinlerce kişi mesleklerinden ihraç edilirken, pasaportları iptal edildi, bankacılık işlemleri kısıtlandı ve sosyal haklarını kaybetti. Türkiye’nin sayılı iş insanlarını şirketlerine TMSF tarafından el konuldu.  Çok sayıda gazete, televizyon, dernek, vakıf ve eğitim kurumuna el konuldu veya kapatıldı. Öğretmenler, öğrenciler, esnaflar, gazeteciler, askerler, polisler, hakim ve savcılar ile ev hanımlarının da aralarında bulunduğu 3 milyon kişiye soruşturma açıldı, gözaltına alındı, yüzbinlerce kişi tutuklandı ve uzun yargı süreçleriyle karşı karşıya bırakıldı. Bu süreçte masumiyet karinesi ve lekelenmeme hakkı göz ardı edildi.

Lekelenmeme hakkı ne anlama geliyor?

Lekelenmeme hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biri olarak kabul ediliyor.

Söz konusu maddeye göre, suç isnat edilen herkes, suçluluğu kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar masum sayılıyor. Düzenleme aynı zamanda kişilerin makul süre içinde ve adil biçimde yargılanmasını güvence altına alıyor.

Türkiye hakkında bin 4 ihlal kararı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Türkiye hakkında verdiği “adil yargılanma hakkının ihlali” kararları ise dikkat çekici boyutta.

Adalet Bakanlığı verilerine göre, AKP hükümetleri dönemini kapsayan 2004-2025 yılları arasında Türkiye hakkında adil yargılanma hakkının ihlali gerekçesiyle toplam bin 4 ihlal kararı verildi.

Veriler, Türkiye’nin farklı dönemlerde aldığı ihlal kararlarının sayısında değişiklikler yaşandığını gösteriyor. En yüksek ihlal sayısının ise 2009 yılında verildiği belirtiliyor. Buna göre AİHM, yalnızca 2009 yılında Türkiye hakkında 126 ihlal kararı verdi.

Dönemlere göre AİHM ihlal kararları

AİHM’in, “Türkiye’nin adil yargılanma hakkını ihlal ettiği” yönündeki kararlarının dönemlere göre dağılımı şöyle:

2003-2007: 415 ihlal kararı

2008-2012: 299 ihlal kararı

2013-2017: 123 ihlal kararı

2018-2022: 113 ihlal kararı

2023-2025: 54 ihlal kararı

Yaşanan tartışmalar, “lekelenmeme hakkı” ilkesinin Türkiye’de herkes için eşit uygulanıp uygulanmadığı sorusunu yeniden kamuoyunun gündemine taşıdı.