Özel sektörde tarihi döviz krizi!

TL’deki yüksek faiz ve kurlardaki sınırlı artış, reel sektörü mevduatta TL’ye, kredilerde ise dövize yönlendirirken döviz pozisyonu açığı büyüyor.

Merkez Bankası’nın (TCMB) bugün yayımladığı ‘finansal kesim dışındaki firmaların döviz varlık ve yükümlülükleri’ verileri de bu durumu ortaya koyuyor.

Şubatta önceki aya kıyasla finansal kesim dışındaki firmaların döviz varlıkları 1 milyar 226 milyon dolar, yükümlülükler ise 4 milyar 468 milyon dolar arttı.

Bu gelişmeler sonucunda söz konusu firmaların net döviz pozisyonu açığı, 3 milyar 242 milyon dolar artarak 200 milyar 281 milyon dolara yükseldi.

Böylece reel kesimin döviz açığında Haziran 2018 sonrasında ilk kez 200 milyar dolar barajı aşılmış oldu.

ŞUBATTA ZİRVE YAPTI

Varlık dağılımı incelendiğinde şubatta ocak ayına göre yurt dışına doğrudan sermaye yatırımları, türev varlıklar ve menkul kıymetler sırasıyla 914 milyon dolar, 800 milyon dolar ve 106 milyon dolar artarken yurt içi bankalardaki mevduat ve ihracat alacakları sırasıyla 329 milyon dolar ve 265 milyon dolar azaldı. Bunlara bağlı olarak varlıklar 1 milyar 226 milyon dolar arttı.

Yükümlülük dağılımında ise bir önceki aya göre yurt dışından sağlanan nakdi krediler, yurt içinden sağlanan nakdi krediler, ithalat borçları ve türev yükümlülükler sırasıyla 1 milyar 473 milyon dolar, 1 milyar 220 milyon dolar, 1 milyar 123 milyon dolar ve 653 milyon dolar arttı. Bunlara bağlı olarak yükümlülükler 4 milyar 468 milyon dolar yükseldi.

Yükümlülüklerin vade yapısına bakıldığında şubatta yurt içinden sağlanan kısa vadeli krediler ocak dönemine göre 10 milyon dolar azalırken uzun vadeli krediler 1 milyar 230 milyon dolar arttı.

Yurt dışından sağlanan kredilerde kısa vadeli olanlar 1 milyar 718 milyon dolar, uzun vadeli olanlar ise 878 milyon dolar arttı.

Kısa vadeli varlıklar şubatta 148 milyar 67 milyon dolar iken kısa vadeli yükümlülükler 143 milyar 511 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Kısa Vadeli Net Döviz Pozisyonu Fazlası ise 4 milyar 556 milyon dolar olarak gerçekleşerek ocak dönemine göre 2 milyar 83 milyon dolar azaldı.

Kısa vadeli yükümlülüklerin toplam yükümlülükler içindeki payı yüzde 37 düzeyinde gerçekleşti.

28 AYDA AÇIKTA 137 MİLYAR DOLARLIK ARTIŞ

Kur krizi öncesinde Mart 2018’de 206,8 milyar dolarla zirveyi gören reel kesimin döviz açığı, Ekim 2023’te 63,2 milyar dolara kadar gerilemişti. Ekim 2023 ile Şubat 2026 arasındaki 28 ayda reel kesimin döviz açığı 123,2 milyar dolar arttı.

Mehmet Şimşek’in Hazine ve Maliye Bakanı olarak görev yaptığı iki yılda söz konusu açık 137 milyar 51 milyon dolar arttı.

Kur krizleri ve düşük faiz politikası uygulanan 5,5 yıllık dönemde döviz açığında 143,6 milyar dolarlık düşüş sırasında TCMB döviz rezervleri, özel sektörün döviz açığının kapatılmasında kullanılmış, bu dönemde düşük faizli TL kredi kullanan şirketler döviz varlıklarını artırmış, döviz borçlarının bir bölümünü kapatmıştı.

2024 ile birlikte ise tablo değişti ve döviz krediye erişebilen şirketler, bu krediyi ithalat ve yatırım ödemelerinin yanı sıra yüksek TL faizden yaralanmak için kullanmaya başladı.