Tokayev öyle bir teklif yaptı ki!: Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi'nde Rusya Sürprizi

Zirve, Ankara Bildirisi'nin kabulüyle sona erdi; ancak Rusya'nın katılımına ilişkin somut bir anlaşma açıklanmadı.

Zirvenin en çok tartışılan noktalarından biri, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in zirveye bizzat katılmaması oldu. Azerbaycan'ı Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil etti. Aliyev'in yoğun programı nedeniyle Türkiye'ye gelmediği, bunun yerine Bakü'deki FIFA U-15 Dünya Kupası ödül törenine katılacağı belirtilmişti. 

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, Bayramov'u ve diğer liderleri Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde kabul ederek ikili görüşmeler gerçekleştirdi.

Ekonomik ve teknolojik işbirliği

Zirvede ekonomik işbirliği ön plandaydı. Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, üçüncü ülkeleri de kapsayacak "TDT Plus" formatını önerdi ve 100 stratejik ortak yatırım ile sanayi projesini kapsayan "Türk Dünyası - 100" programını gündeme getirdi. Mirziyoyev, nadir ve stratejik minerallerin işlenmesine, yeşil enerji ekipmanlarının yerlileştirilmesine ve yüksek katma değerli ürünlerin imalatına öncelik verilmesi çağrısında bulundu. Ayrıca Türk Turizm İttifakı'nın kurulmasını ve ulusal kimlik kartlarıyla sınır geçişlerinin kolaylaştırılmasını önerdi.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev ise Orta Koridor'un artan stratejik önemine dikkat çekti. Tokayev'e göre güzergâh üzerinden taşınan yük miktarı yılın ilk dokuz ayında yüzde 30, transit taşımacılık ise yüzde 90 arttı. Kazakistan ile TDT ülkeleri arasındaki demiryolu yük taşımacılığı 40 milyon tona yaklaştı. Tokayev ayrıca TDT'nin askeri bir bloka dönüşmemesi gerektiğini yineledi.

Erdoğan, siber güvenlik, uzay teknolojileri ve dijital ticaret alanlarında somut işbirliği fırsatlarına değindi. Ortak bir dijital ticaret platformu kurulmasını ve Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayan ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirilmesini önerdi. Ankara Bildirisi'nde siber güvenlik alanında bir anlaşma hazırlanması ve TDT Siber Güvenlik Konseyi'nin kurulmasına yönelik istişarelerin ilerletilmesi çağrısında bulunuldu. Ayrıca ortak geliştirilen 12U CubeSat uydusunun tamamlanması ve uzay sanayisinde işbirliğine ilişkin bir çerçeve anlaşmasının imzalanması memnuniyetle karşılandı.

Ulaşım koridorları ve bölgesel bağlantılar

Ankara Bildirisi'nde Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu ile yapımı önerilen Trans-Afgan demiryolunun önemi vurgulandı. Gümrük alanında daha yakın işbirliği desteklenirken ortak bir ulaştırma koridorları stratejisi geliştirilmesi teşvik edildi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolunun Orta Koridor'a bağlanmasının önemini vurguladı ve 5-6 Ağustos 2027'de gayriresmî bir TDT zirvesine ev sahipliği yapmayı önerdi. Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov, Hazar Denizi üzerinden transit taşımacılığı genişletmek amacıyla Türkmenbaşı Limanı'nın altyapısını kullanmaya hazır olduklarını belirtti.

Azerbaycan Dışişleri Bakanı Bayramov, Ermenistan ile ilişkilere de değinerek Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü yeniden sağlamasının Güney Kafkasya'da yeni bir dönemin kapısını açtığını söyledi. Bayramov, "Bölgede fiilî bir barış ortamı mevcut. Bununla birlikte Ermenistan'ın barış anlaşmasının imzalanması için gerekli siyasi ve hukuki adımları atmasını bekliyoruz" dedi. Erdoğan da Azerbaycan ile Ermenistan arasında Güney Kafkasya'da kalıcı barışı hedefleyen normalleşme sürecini memnuniyetle karşıladığını belirtti.

İkili görüşmeler ve devir teslim

Erdoğan, zirve öncesinde Özbekistan ve Kazakistan cumhurbaşkanlarıyla ayrı ayrı ikili görüşmeler gerçekleştirdi. Türkiye ile Özbekistan arasında Üst Düzey İş Dünyasını Destekleme Konseyi'nin kurulması, ticaret düzenlemelerinin genişletilmesi, sosyal güvenlik alanındaki işbirliğinin güçlendirilmesi ve gümrük bilgilerinin paylaşımının iyileştirilmesine yönelik anlaşmalar imzalandı. Erdoğan, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev ile görüşmesinde iki ülke arasındaki ticaret hacmini 15 milyar dolara çıkarma hedefini yineledi. Zirvede Özbekistanlı Mirvokhid Azimov, TDT'nin yeni genel sekreteri olarak belirlendi. TDT'nin bir sonraki zirvesine 2027 yılında Özbekistan'ın ev sahipliği yapması kararlaştırıldı. Türkiye, zirveyle birlikte teşkilatın dönem başkanlığını Azerbaycan'dan devraldı.