Almanya'da klima neden hâlâ lüks olarak görülüyor?

ABD, Avustralya ve Japonya gibi ülkelerde bunaltıcı yaz ayları, sürekli çalışan klimaların sağladığı serin hava sayesinde daha katlanılabilir geçiyor.

Avrupa'nın büyük bölümünde ise çözüm hâlâ oldukça düşük teknolojili yöntemlerden oluşuyor: Panjurları kapatmak, vantilatör çalıştırmak ve bol miktarda buzlu su bulundurmak.

ABD Enerji Bakanlığı verilerine göre ülkede yaşayanların yaklaşık yüzde 90'ının evinde klima bulunuyor. Benzer iklim koşullarına sahip Avrupa'da ise bu oran yalnızca yüzde 20 civarında. Ancak kıta içinde önemli farklılıklar da var. Güneşli güney ülkelerinden İspanya'da hanelerin yaklaşık yarısında klima kullanılırken Almanya'da bu oran yalnızca yüzde 6 düzeyinde.

Bunun önemli bir nedeni var. Yakın zamana kadar özellikle Kuzey Avrupa ülkelerinde klima bir ihtiyaç olarak görülmüyordu.

Yazlar hep sıcaktı, peki şimdi ne değişti?

Sıcak yazlar Avrupa için her zaman olağan bir durumdu. Ancak artık altyapıyı, ekosistemleri ve insan sağlığını tehdit eden uzun süreli aşırı sıcak hava dalgaları giderek normalleşiyor.

Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), özellikle Batı Avrupa'da aşırı sıcak olaylarının iklim modellerinin öngördüğünden daha hızlı arttığını ortaya koyuyor.

Aşırı hava olaylarını inceleyen Avrupalı araştırma ortaklığı ClimaMeter'in son analizine göre Haziran 2026'daki sıcaklıklar, 20'nci yüzyılın sonlarında benzer koşullarda görülebilecek seviyelerin yaklaşık 2 ila 4 derece üzerinde seyrediyor.

ClimaMeter bünyesinde görev yapan İtalyan araştırmacı Tommaso Alberti, bu koşulların soğutma amaçlı elektrik talebinde büyük artışlara yol açtığını belirtiyor.

Almanya'da klima ve diğer soğutma sistemlerine yönelik talep, kayıtların en sıcak yılı olan 2019 ile 2024 arasında yüzde 75 arttı. Isıtma, havalandırma, soğutma ve iklimlendirme sektörünü temsil eden Eurovent de son yıllarda istikrarlı bir büyüme gözlemliyor.

Buna rağmen Avrupa'da klimalara yönelik çekinceler sürüyor.

Eurovent Genel Sekreter Yardımcısı Stijn Renneboog, sosyal medyada dolaşan serinleme önerilerinde hâlâ klima kullanılmaması tavsiyeleriyle sık karşılaştığını belirtiyor ve ekliyor:

"Soğutma hâlâ çoğu zaman bir lüks olarak görülüyor. Oysa aşırı sıcak ciddi bir halk sağlığı riski oluşturuyor. Avrupa'da her yıl on binlerce kişi sıcakla bağlantılı nedenlerle yaşamını yitiriyor."

Avrupa'daki evler soğuğa göre tasarlandı

Almanya ve Kuzey Avrupa'nın diğer bölgelerindeki evlerin büyük bölümü, kış aylarında içerideki sıcaklığı koruyacak şekilde inşa ediliyor. Buna karşılık kavurucu yaz günlerinde azami serinlik sağlayacak biçimde tasarlanmıyor.

Araştırmalar, Avrupalıların büyük bölümünün evlerinin yaz aylarında yeterince serin kalmadığını düşündüğünü gösteriyor. Avrupa Birliği (AB) genelinde yapılan yeni bir araştırmaya göre katılımcıların yaklaşık yarısı sıcakla mücadele etmek için gölgelendirme ve yalıtım çözümlerini tercih ediyor. Ancak giderek daha fazla kişi klima sistemlerine de yöneliyor.

Uluslararası yönetim danışmanlığı şirketi Boston Consulting Group'ta yeşil enerji ve çevre alanında çalışan Direktör Yardımcısı Helge Brinkmann, Eylül 2025'te yayımlanan sektör analizinde şu değerlendirmeyi yapıyor:

"Avrupa'da klimanın pek de yaygın olmadığı dönem sona eriyor."

Eski Avrupa konutlarına klima sistemi kurmak ise her zaman kolay olmuyor. Analize göre yeni konut ve ticari binalarda soğutma sistemleri daha kolay planlanabiliyor. Mevcut binaların sonradan bu sistemlerle donatılması ise çok daha karmaşık bir süreç gerektiriyor.

Kapsamlı yenileme çalışmaları yeni sistemlerin kurulmasına olanak sağlasa da Avrupa'nın tarihi kentlerinde koruma kuralları ve estetik kaygılar ek zorluklar doğuruyor.

Bunun yanında birçok kiracı, kısıtlayıcı kurallar nedeniyle kiraladıkları evlere klima taktıramıyor ya da başkasına ait bir konuta büyük yatırım yapmak istemiyor. Almanya, Danimarka ve Avusturya gibi nüfusun yaklaşık yarısının kiracı olduğu ülkelerde bu durum birçok kişiyi daha düşük verimli serinleme yöntemlerine yöneltiyor.

Artık ciddi bir halk sağlığı sorunu

Maliyet de birçok Avrupalının klima edinmesini zorlaştıran önemli etkenlerden biri. Artan enerji fiyatları, evleri serin tutmayı pahalı hale getiriyor. AB genelinde yapılan bir ankete katılanların yüzde 38'i evlerini serin tutacak maddi imkâna sahip olmadığını belirtiyor.

İtalya'daki araştırmacılar tarafından 2020 yılında yayımlanan bir çalışma, küresel ısınmanın Fransa, İspanya, İsveç ve Hollanda gibi ılıman iklime sahip ülkelerde klima kullanımını nasıl artırdığını inceliyor. Araştırmaya göre soğutmanın giderek temel bir ihtiyaç haline gelmesi, düşük gelirli kesimleri orantısız biçimde etkileyecek.

Eurovent Genel Sekreter Yardımcısı Stijn Renneboog, kışın ısınmanın temel bir ihtiyaç olarak kabul edildiğini, ancak aynı yaklaşımın soğutma için geçerli olmadığını hatırlatıyor ve şu değerlendirmeyi yapıyor:

"Belki de yaz aylarında binaları güvenli şekilde serin tutamamanın da ciddi bir toplumsal ve halk sağlığı sorunu olduğunun aynı şekilde kabul edilmesi gerekir."

Klimalar küresel ısınmayı da artırabiliyor

Çevresel kaygılar da Avrupa'da klima kullanımının yaygınlaşmasını yavaşlatıyor.

AB'de konutları ve diğer mekânları serinletmek için kullanılan toplam enerji miktarı son 10 yılda düzenli biçimde artıyor. Özellikle 2020'den sonra bu artış hız kazanıyor. Avrupa İstatistik Ofisi Eurostat'ın son verilerine göre binaların ısıtılması için kullanılan enerji 2024 yılında bir miktar azalırken, soğutma amacıyla kullanılan enerji bir önceki yıla göre yüzde 15,3 arttı.

Dünya genelinde soğutma sistemleri, yıllık elektrik talebinin yaklaşık yüzde 10'unu oluşturuyor. Ancak bu elektriğin önemli bölümü hâlâ çevreyi kirleten fosil yakıtlardan üretildiği için iklim değişikliği sorunu daha da büyüyor.

Klimalar ayrıca başka bir etkiye daha yol açıyor. Çok sayıda araştırma, klima kullanımının dış ortam sıcaklığını birkaç derece yükseltebildiğini ortaya koyuyor. Bu da bir kısır döngü oluşturuyor.

Renneboog, Avrupa'nın daha temiz enerji kaynaklarına yönelmesinin emisyon sorununu sınırlandırmaya yardımcı olduğunu belirtiyor. Aynı zamanda enerji tüketim alışkanlıklarının da değiştiğine dikkat çekiyor ve ekliyor:

"Avrupa'da mevsimsel bir değişim yaşanıyor. Soğutma ihtiyacını gösteren gün sayısı artarken ısınma ihtiyacını gösteren gün sayısı azalıyor. Başka bir ifadeyle, soğutma için daha fazla enerji tüketeceğiz ancak muhtemelen ısınma için daha az enerji harcayacağız."

Klimaların alternatifi var mı?

Geleneksel klima sistemlerine kıyasla çevre açısından daha sürdürülebilir seçenekler de bulunuyor.

Avrupa Enerji ve İklim Politikası Enstitüsü'nden Jean-Sebastien Broc, Temmuz 2025'te yaşanan sıcak hava dalgası sırasında şu değerlendirmeyi yapıyor:

"Yeni binalar, soğutma ihtiyacını en aza indirecek şekilde tasarlanabilir ve klima sistemlerine alternatif çözümler tercih edilebilir."

Bu çözümler arasında doğal hava dolaşımını artıran bina tasarımları, ısıyı daha az tutan yapı malzemeleri ile panjur, tente ve çatı çıkmaları gibi güneşten koruma uygulamaları yer alıyor.

İlk yatırım maliyeti daha yüksek olsa da ısı pompaları hem ısıtma hem de soğutma sağlayan verimli bir seçenek olarak öne çıkıyor. Aynı zamanda karbon emisyonlarının azaltılmasına da katkıda bulunuyor.

Yeşil alanlar ve su öğeleri de kentlerin serinlemesine katkı sağlıyor ve kentlerde görülen "ısı adası etkisini" azaltıyor. Bu nedenle birçok kent, ortak kullanım esasına dayanan çözümlere yöneliyor. Sisleme sistemleri ve halka açık serinleme merkezleri bunlar arasında yer alıyor.

Paris, Stockholm ve Kopenhag gibi kentlerde ise "bölgesel soğutma" sistemi uygulanıyor. Bu sistemde tek tek binalar yerine, soğutulmuş suyun yer altı boru hatlarıyla dağıtılması sayesinde çok sayıda bina merkezi olarak soğutuluyor.

Sensörler ve yapay zekâ teknolojileriyle desteklenen akıllı sistemler de yeni nesil klimaların verimliliğini önemli ölçüde artırıyor. Uzmanlara göre bu teknolojiler, yeni klima sistemlerini yüzde 40'a kadar daha verimli hale getirebiliyor. Böylece hem daha etkili soğutma sağlanıyor hem de enerji tüketimi ile karbon emisyonları azaltılıyor.