Basın derneklerinden AB'ye vize eleştirisi: Türk gazeteciler sınırlanıyor

Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI), Medya Özgürlüğü Hızlı Müdahale (MFRR) ortakları ile basın özgürlüğü, ifade özgürlüğü, gazetecilik ve insan hakları alanında faaliyet gösteren kuruluşların oluşturduğu bir koalisyon, Avrupa Birliği yetkililerine gönderdiği ortak mektupla Türk gazetecilerin karşılaştığı vize engellerine ilişkin endişelerini dile getirdi.

26 Mart 2026 tarihli mektupta gruplar, AB’nin aday ülkelerde bağımsız medyayı destekleme taahhüdü ile Türk gazetecilerin mesleki hareketliliğini kısıtlayan mevcut vize politikaları arasında açık bir çelişki bulunduğunu belirtti.

Kuruluşlar, Türkiye’de medya üzerindeki sistematik baskının 2025 yılında da sürdüğünü ve bağımsız gazeteciliğin uzun süredir baskı altında faaliyet gösterdiğini ifade etti. Türkiye’nin, Avrupa Konseyi Gazeteciliğin Korunması Platformu’nda kaydedilen ihlallerde ikinci, Mapping Media Freedom veritabanında ise üçüncü sırada yer aldığına dikkat çekildi.

“Dezenformasyon” ve “terörizm” gibi muğlak suçlamaların, keyfi gözaltıların, polis şiddetinin ve para cezalarının bağımsız haberciliği kriminalize etmek için kullanılan araçlar arasında olduğu belirtildi.

Mektupta, bu koşullar altında kolaylaştırılmış bir vize sürecinin gazeteciler için hayati olduğu, bunun uluslararası ağlara erişim, mesleki işbirliği ve eğitim fırsatları sağladığı vurgulandı.

Ancak gruplar, uzun, maliyetli ve öngörülemez prosedürlere sahip mevcut vize sisteminin Türk gazetecileri mesleki izolasyona ittiğini belirtti. Gazetecilerin yalnızca randevu alabilmek için altı aya kadar beklediği, işlemlerin ise iki ay daha sürebildiği ifade edildi. Başvuru sahiplerinin ayrıca gerekçesiz retlerle karşılaştığı veya yalnızca tek girişli vizeler aldığı bildirildi.

Serbest (freelance) gazetecilerin kurumsal olarak tanınmamasının önemli bir sorun olduğu belirtildi. Bazı başvuru sahiplerinin çalışma vizesine yönlendirildiği ancak daha sonra şirket kayıt belgeleri sunamadıkları gerekçesiyle reddedildiği, bu belgelerin proje bazlı ya da araştırmacı gazetecilik için çoğu zaman geçerli olmadığı kaydedildi.

Mektupta ayrıca yüksek başvuru maliyetleri ve tekrarlanan işlemlerin bağımsız gazeteciler ile küçük medya kuruluşları üzerinde ağır bir mali ve bürokratik yük oluşturduğu ifade edildi. Gruplara göre bu engeller, Türk gazetecileri Avrupalı meslektaşlarından fiilen koparıyor ve sınır ötesi işbirliğini zayıflatıyor.

Kuruluşlar, gazetecilerin hareketliliğinin kamu yararına hizmet ettiğinin kabul edilmesi ve standart bürokratik prosedürlerin ötesine geçilmesi için AB’ye çağrıda bulundu. Tanınmış medya profesyonelleri için hedeflenmiş bir “vize koridoru” oluşturulmasını talep ettiler.

Ayrıca Avrupa Komisyonu’na, gazetecilerin mesleki statüsünü tanıyan özel bir kolaylaştırma mekanizması kurma, uzun süreli çok girişli vizeler verme, belge gerekliliklerini basitleştirme ve özellikle zaman hassasiyeti olan mesleki faaliyetler için işlem sürelerini hızlandırma çağrısı yapıldı.

Mektupta, gazetecilerin hareketliliğini sağlamanın radikal bir adım değil, mevcut çerçeveler içinde bağımsız medyayı ve demokratik hesap verebilirliği desteklemek için pratik bir önlem olduğu ifade edildi.

2024 yılında yürürlüğe giren ve yasal seyahat geçmişi olan başvuru sahiplerine daha uzun süreli çok girişli vizeler sağlayan AB sistemine rağmen, bu mekanizmanın tüm grupları kapsamadığı ve süreçlerin hâlâ yavaş olduğu, bu nedenle eleştirilerin sürdüğü belirtildi.

Türkiye, 2024 yılında 1,17 milyondan fazla başvuruyla Schengen vizesi başvurularında ikinci sırada yer aldı. Ret oranları düşmüş olsa da uzun bekleme süreleri ve belirsizlik memnuniyetsizliği artırmaya devam ediyor.

Mektup; IPI, Avrupa Basın ve Medya Özgürlüğü Merkezi (ECPMF), Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ), Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ), IFEX, Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA), IPS İletişim Vakfı, P24, PEN International, PEN Norveç, PEN İsveç, PEN Danimarka ve Güneydoğu Avrupa Medya Örgütü (SEEMO) dahil olmak üzere çok sayıda kuruluş tarafından imzalandı.